Şehir Hayatı

Hiç kuşları izlediniz mi? Havaya bakıp kuşları görmekten bahsetmiyorum. Gözünüzü dikip, masmavi göğün altında nasıl özgürce dolandıklarının farkına vardınız mı? Ben 25 yıllık hayatımda ilk defa farkına vardım. 25 yaşımda oldukça genç sayılırım; fakat düşününce, 25 yıl o kadar da kısa bir süre değil. Siz de bir kez olsun kuşları izleyin; inanın bana, şu an aklınızda hayal ettiğiniz görüntüden çok farklı bir tecrübeyle karşılaşacaksınız. O kanatlar, birer mucizeden ibaret.

Uçmayı hayal eden ve uçağı icat etmeye cüret eden insanlar, doğayı iyi analiz edebilen insanlardı. Doğayı iyi analiz edebilmek içinse bakmak değil, görmek, yaşamak gerekir. Her gün kuşları izleme şansına sahip olmak gerekir. Hem de zevkini çıkara çıkara. Onlar, doğadan ilham aldılar. Şehir hayatının içinde doğayı tecrübe etmeye ne kadar fırsatınız oluyor? Ne yazık ki hafta sonları Belgrad Ormanı’na kaçıp mangal yakmak, doğayı tecrübe etmek sayılmıyor. Bu konuda gerçekten çok üzgünüm. Yine birkaç günlüğüne Şile’ye kaçıp aylak tatil yapmakla, “burada yaşamak vardı,” diye iç geçirmekle de özünüze dönemez, hayal bile kuramazsınız. Kurduğunuz hayaller, şehir hayatının içine sıkışmış birer hayalden öteye gidemez.

***

Biz bugün, beton yığınlarının arasında denizi görmeye çalışıyoruz. Halbuki dünyanın %75’i sudan oluşuyor. Doğadan koptuk ve milyonlarca yıllık evrimin bizi getirdiği noktada, sadece neslimizi devam ettirmek için yaşıyoruz. Çünkü genlerimize kodlanan şey bu: Riski minimize etmek ve genlerimizi bir sonraki nesle aktarmak. Bu yüzden doğaya kaçmaktansa, beton yığınları arasında, sıfıra yakın hayal gücüyle yaşamak çok daha kolay. Çok daha az keyifli ve anlamsız, ama daha kolay. Ama mutluluk ve dahası hayat gayesi, hayatta bir anlam aramayı gerektirir. Hayatta bir anlam arayanlar, sabah yataktan kalkmak için sabırsızlanırlar. Çünkü yeni gün onlar için sürekli bir fırsat ve mutluluk kaynağıdır.

Siz de sürekli başka bir hayatın hayalini kuruyor, ama sahip olduklarınızı bırakıp gidemiyor musunuz? Sabahları yataktan sürüne sürüne mi kalkıyorsunuz? Fırsat bulduğunuzda deniz görmek için saatlerce trafik çekip boğaza, yeşil görmek için binlerce arabayla beraber Belgrad Ormanı’na mı kaçıyorsunuz?

O zaman tekrar düşünün.

İsveç’in kışında Stokholm’de kısa bir gezi

Gülfemin’in haber vermesiyle beraber, Pegasus’un İskandinav ülkelerine yaptığı indirimden haberimiz oldu ve 400 lira gibi bir ücrete, Stokholm için iki kişi gidiş-dönüş biletimizi aldık. Gülfemin, Mithat, Banu ve Birtan 12 Şubat’ta gelecek, biz 11 Şubat’ta Stokholm’de olacak; sonra da hep birlikte 14 Şubat’ta geri dönecektik. Nitekim böyle oldu. Yazının daha sonrasında da fark edeceğiniz üzere inanılmaz pahalı bir şehir olan Stokholm’e inmeden önce bir de yemek yiyelim dedik ve önceden siparişini vererek, Tuğçe ile 50 liraya iki kişilik yemeğimizi de uçakta yedik. Peki Stokholm nasıldı? Soğuk, temiz, pahalı ama düzenli ve en önemlisi de mutlu bir şehir.

Stokholm’e doğru yola çıkmadan önceki gece, küçük bir araştırma yaptım ve İsveç’te nakit paranın kullanım sıklığının oldukça azaldığını öğrendim. İnsanlar genel olarak debit veya kredi kartlarıyla alışveriş yapıyordu — ki bu bizim için de güzel bir haberdi. İsveç Euro yerine Kron kullandığı için, ve ülkemizde de Euro ve Dolar dışındaki para birimlerine çevrim de zor olduğu için, biz de İsveç’te direkt olarak kart kullanmaya karar verdik. Yine de Stokholm’de Arlanda Havaalanı’na indiğimizde ne olur ne olmaz diyerek, 1200 SEK tutarında bir miktar çekip cebimize koyduk. Hemen sonrasında ise Flygbussarna adındaki havaalanı shuttle’ına binmek için, havaalanından çıkmadan hemen önce bir makineden kişi başı 119 SEK (yaklaşık 40 TL) ödeyerek (tabii ki kartla) biletimizi aldık. Bu noktada söyleyebileceğim bir iki şey var: Arlanda’dan şehre giden araçlar genelde Cityterminalen’e (şehir merkezindeki tren istasyonuna) kadar gidiyor. Flygbussarna bu yolu 45 dakikada alıyor ve her 10 dakikada bir kalkıyor. Daha seyrek çalışan otobüsler de var ve gördüğümüz kadarıyla fiyatları da aynı. Bunun dışında, merkeze 20 dakikada giden bir de tren var: Arlanda Express. Fakat normal günlerde bir yetişkin fiyatı 300 SEK. Ancak perşembe ile pazar günleri arası en az 2 kişilik bilet alacaksanız, kişi başı 150 SEK’e kadar düşüyor. Çok daha kalabalıksanız, taksiyi de tercih edebilirsiniz. Biz dönüş yolunda bir de evden Cityterminalen’e gitmekle uğraşmayalım diye taksi kullandık. 6 kişi de olduğumuz için çok uyguna geldi. Taksiyi bir gün öncesinden internet üzerinden rezerve ettik. Ben İngilizce bir versiyonunu bulamadım ama az çok sözlük kullanarak 10 dakikada rezervasyonu yaptık. 6 kişi toplam 570 SEK ödedik, yani kişi başı 95 SEK (~32 TL) ile otobüsten dahi ucuza geldi.

Link: https://taxijakt.se/stockholm-arlanda

Dönelim Flygbussarna yolculuğumuza. 🙂 Otobüs bizi Cityterminalen’de bıraktı; biz de toplu taşımaya para vermek istemediğimiz için, biraz da etrafı görürüz diyerek, o gece konaklayacağımız, Baltık Denizi’ne demirlemiş gemi otelimize doğru yürümeye başladık. Yol yaklaşık 1.7 kilometreydi; bavulumuz tekerli olduğu için de zorlanmayacağımızı düşündük. Nitekim yolumuzun üstünde Östermalm (şehrin modern tarafı), Gamla Stan (Old Town — şehrin eski tarafı) ve Södermalm’ın kuzey kıyıları vardı — ki güzel bir rota olduğunu düşündük. Gamla Stan’dan çıkıp Södermalm’ın kuzey kıyısına vardığımızda, yol boyu denizin yer yer buz tutmuş olduğunu gördük. Sonradan öğrendiğimize göre, Stokholm bir süre önce -20’leri görmüş ve bizim vardığımız sıralarda nispeten daha sıcak bir havaya sahipmiş. Tabii ki İstanbul’a kıyasla çok soğuk olduğunu söylemeden geçmemek gerek. Ayazı da Ankara ayazı gibi düşünülebilir. 🙂 Bu arada değinmeden geçmek istemiyorum; bizim gezimizden yaklaşık bir ay kadar önce İsveç’in donmuş bir hendeğine çizilen penis olay olmuştu. Haberi http://www.thelocal.se/20160118/mystery-giant-ice-penis-causes-headache-in-gothenburg linkinden okuyabilirsiniz. Kısaca özetlemek gerekirse, birileri buzun üzerine bir penis çizer, çevrede yaşayan insanlar buna tepki gösterir. Belediye başkanları ise bunun gülünç ama önemsiz bir olay olduğunu söyleyip önemsemez; fakat halktan gelen tepkilerle beraber ne yapılacağı düşünülür. Yazıda açıklandığı üzere buzun kırılması şu anda hatırlayamadığım bir sebeple istenmemektedir ve olay giderek büyümüştür. Stokholm’de geçirdiğimiz üç günlük süre içerisinde etrafta kara ya da buza kazınmış çokça penis gördüğümüzü de söylemek isterim. 🙂

Hazır toplumsal bir olaya değinmişken, İsveç’in ne denli ilginç bir ülke olduğunu da bir iki örnekle anlatmak istiyorum. Biz gitmeden önce yaşanan ve http://cphpost.dk/news/most-hated-man-in-sweden-being-deported-to-denmark.html linkinde sonrasında gelişenleri okuyabileceğiniz bir olay oldu. Tunuslu bir göçmen, metro çıkışı bir kadının çantasından bir şeyler çalmaya çalışır. O sırada olayı gören ve yanında iki çocuğuyla beraber metroya doğru inen başka bir kadın, mağduru uyarmaya çalışır. Bunun üzerine göçmen, anneye çıkışır ve tükürür. İşi daha da ileriye götürüp, merdivenlerde ve çocuklarının yanında tekme (!) ile kadına saldırır ve annenin çocuklarını korumaya alıp geri çekilmesiyle, adam olay yerinden uzaklaşır. Bu olayın video görüntüleri internete düşünce de, Tunuslu göçmen bir anda İsveç’in en çok nefret edilen adamı olarak kendine medyada yer bulur. Olay biz Türkiye’de yaşayanlar için çok ciddi olmasa gerek. Fakat olayı araştıran İsveçli bir polis, bu olayın kariyeri boyunca gördüğü en çirkin olay (!) olduğunu söyler ve adamı bulmak için ellerinden geleni ardına koymadıklarını anlatır. Nitekim adam bulunur ve sınır dışı edilir. Adamların polisinin kariyeri boyunca gördüğü en çirkin olayın bize bu kadar normal gelmesi ne acı değil mi? Diğer yandan, Stokholm’ün banliyölerinde tecavüz vakalarının çok olduğunu da not olarak düşmek isterim. Fakat şehir merkezleri inanılmaz güvenli ve düzenli.

Bu kısa bilgilerden sonra gelelim gemiye. Bizim kaldığımız gemi otel, aslen üç küçük gemiden oluşuyordu. Biz ana gemideki resepsiyona uğradık, ücretimizi ödedik ve anahtarımız ile gemilere giriş kodlarını aldık. Gemide kalmayı tecrübe etmek istememizin sebeplerinden biri, gemiyle yolculuğa çıkarsak nasıl bir kamarada kalacağız, ne gibi imkanlarımız olacak vs. tecrübe etmekti. Keza kaldığımız kamara 5 m2 olsa dahi büyüklüğü oldukça yeterliydi. Alt katı 1.5 kişilik, üst katı 1 kişilik olan bir ranza, bir çalışma masası, bir koltuk, askı, lambalar ve kalorifer peteğinden oluşan bir odamız vardı. Bir de küçük penceremiz. Korktuğumuz başımıza gelmedi ve üşümedik. Gemide konakladığımız o gece, bizi gemi yolculuğuna biraz da olsun ısındırdı.

Gemiye eşyalarımızı koyup, biraz dinlendikten sonra zaman kaybetmeden kendimizi şehre vuralım, bir şeyler yiyelim, sonra da yürüyerek gezelim diye düşünerek attık kendimizi dışarı. İsveç’teki normal fiyatların dahi bizim cebimizi fazlasıyla yakabileceğini öğrendiğimizden dolayı, Foursquare’i kullanarak ucuz yollu karnımızı doyurabileceğimiz bir mekan aramaya koyulduk. Asıl plan, marketten alacağımız sandviç ekmeği ve iç malzemelerle karnımızı doyurmaktı ama şehre daha yeni geldiğimiz için, bir seferlik bir kaçamak yapmayı kendimize çok görmedik. Foursquare’de bize yakın, puanı iyi olan ve tek dolar işaretli bir mekan bulduk ve oraya doğru yürümeye başladık. Varınca gördük ki, o da nesi? Mekan kapanmış. Burda küçük bir bilgi vermekte fayda var: İsveç’te mekanlar oldukça erken kapanıyor. Saat 17’yi biraz geçmişti — ki gördüğümüz üzere de mekan 17’de kapanmış. Tabii ki cafeler bir miktar daha açık kalabiliyor; ancak mağazaları düşünecek olursak, durum daha da kötü (gerçi neye göre, kime göre kötü?). Birçok yer hafta içi saat 17 sularına kadar açık. Cumartesi ise mağazalar daha geç açılıp, daha erken (15 gibi) kapanıyor. Pazar günleri bazı yerler tamamen kapalı. Neyse, cafenin önüne oturup, yeni bir mekan aramaya koyulduk. O sırada içeriden çıkan ve mekanın sahibi olduğunu düşündüğümüz kadınla gülüştük, küçük köpeğine selam ettik; sonra da kadının gittiği yola biz de düştük. Çünkü Kalf & Hansen adında bir yer bulmuştuk. Fiyatlar nispeten ucuzdu ve mekan da oldukça işlek bir caddedeydi. Mekana girdik, standın arkasında bulunan ve İskandinav genlerinin güzelliğinden (erkek ya da kadın fark etmiyor!) nasibini almış diğer bir İsveçli olan adamın İngilizce olarak söylediği, “bugün sizin için ne yapabilirim?” sorusuyla karşılaştık. Birkaç saniyelik düşünme süremin ardından, ne yapacağımı bilemezcesine “bugün bizim için ne yapabilirsin?” diye sorunca adam güldü ve mekanın konseptini anlatmaya başladı. Mekanda İskandinavya’nın çeşitli başkentlerinin (Stokholm, Kopenhag, Oslo vs.) isimlerinin verildiği ana menüler vardı. Her menü aslında kendine özgü bir yemek çeşidi. Öncelikle menüyü seçiyorsunuz, sonra da menünün nasıl hazırlanmasını istediğinizi söylüyorsunuz; yani et, balık veya vejetaryen. Hepsi bu. Stokholm’e göre ucuz bir fiyata (~90 SEK ya da ~30 TL), altta sebze yatağında istediğiniz türe göre hazırlanmış İsveç köfteleri geliyor. Mekanın diğer bir özelliği de, tamamen organik ürünler kullanıyor olmaları. Stokholm’de gördüğümüz kadarıyla inanılmaz bir ekolojik ürün kullanma ve buna bağlı olarak da yerel üreticiyi destekleme eğilimi var. Kalf & Hansen de bu eğilime sahip küçük cafelerden biri. Yemeğimizi yerken “Södermalm Sour” adlı, yerel bir birayı da deniyoruz. Ekşi ve güzel bir tadı var. Adamın söylediğine göre de, üreticinin (küçük olsa gerek) fabrikasından da sadece 500 metre uzaktayız.

Karnımız tok bir şekilde, Kalf & Hansen’in kapanmasına çok kısa bir süre kala cafeden çıktık ve bulunduğumuz işlek caddedeki mağazaları / marketleri gezmeye karar verdik. O işlek caddede bir şeyi fark ettik: Çokça ikinci el dükkanı var; ve fakat birçoğu kapalı. İçerisi ışıl ışıl olan, açık bir tane bulduk ve içeri girdik. Normal bir mağazadan farksız, raflara yerleştirilmiş bir sürü ürün. Tabak çanaktan tutun, giysi ya da lüks eşyaya kadar bir sürü alet edevat. Nedendir bilmiyorum, raflardaki ürünler toplu üretimden çıkmış gibi görünüyordu. Yani herhangi bir üründen tek tük değil de, çokça varmış gibiydi. İçeriyi hızlıca gezip kendimiz için bir şey bulamadıktan sonra çıkmaya karar verdik. Tuğçe kapıyı açıp dışarı çıktı, bense bir kadına yol verdim ve onun ardından çıktım. Sonrasında kadın dönüp bize bir şeyler söylemeye başladı; kadının söylediklerinden sadece, pantolon olduğunu bildiğim “byxor” kelimesini çekip çıkarabildim. Kadını anlamadığımı İngilizce olarak beyan ettikten sonra, kadın İngilizce olarak “Bana bir pantolon almak ister misiniz?” demiş. Bense bunu önce “Benden bir pantolon almak ister misiniz?” olarak algıladım — sonuçta ikinci el ürünler satan bir dükkana girmiştik, amacımız bir şeyler almak olmalıydı! “Hayır, teşekkür ederiz,” dedikten sonra Tuğçe ile yolumuza devam ettik ve ancak Tuğçe’nin uyarısından sonra kadının kendi için bir pantolon istediğini anladım. Kadın belli ki evsizdi ve fakat İskandinav genlerinden midir bilmiyorum, ilk bakışta hiç de öyle görünmemişti. İkimizden de uzun, yapılı, sarışın ve nazik bir kadındı.

Yolumuza devam edip, gördüğümüz bir markete girmeye karar verdik ve Coop adındaki süpermarkete girdik. Tuğçe ile farklı ülkelerdeki süpermarketlere girip Türkiye ile fiyat karşılaştırması yapmak ve yerel ürünlere bakmak bizim için bir zevk. Market hususunda anlatabileceğim en önemli şey, sanırım ürünlerdeki “ekolojik” etiketlerinin çokluğu ya da eğilimi. Normal ürünlerden daha pahalı oldukları kesin, fakat çeşit olarak oldukça fazlalar.

Marketten çıktıktan sonra sokaklarda yürüye yürüye gezelim dedik. Öncesinde belli bir rota belirlemesek de, Gamla Stan’a, yani şehrin eski kısmına doğru yöneldik. Gamla Stan, Cityterminalen’in bulunduğu Östermalm ile, şehrin hip kısmının bulunduğu Södermalm arasında kalan bir adacık. 1200’lü yıllardan kalma binalar dahi bulunuyor. Hatta burda en dar kısmının 90 cm genişliğinde olduğu bir de ara sokak var — ki bu sokak merdivenlerden oluşuyor. Burayı biz de bulduk ve sokakta fotoğraf çekilmeyi ihmal etmedik. 🙂 Bir diğer ilginç şey ise, Gamla Stan gibi turistik bir yerde dahi pub ya da bar olmayan mekanların erkenden kapanması. Akşam saati açık bulabildiğimiz tek hediye dükkanını Hintli bir abimizin işletmesi ise gözümüzden kaçmadı. 🙂 Irkçı genellemeler yapmak istemesem de gittiğimiz her yerde hediyelik dükkanları Hintlilerin yönetiyor olması oldukça ilginç. Gamla Stan’la ilgili güzel bir gerçek ise, fast food dükkanlarının bulunmaması. Belirli bir yasa dahilinde olup olmadığını bilmesek de, tarihi dokunun korunması için yapılmış olabileceğini düşündük. Öte yandan, bolca pub, bar ve restaurant da bulunuyor.

Boydan boya gezdiğimiz ve Royal Palace’ına çıktığımız Gamla Stan’dan gemiye doğru dönüşe geçtiğimizde saatin henüz 20.30 olduğunu fark ettik ve dışarda adam gibi insan olmamasına, neredeyse tüm dükkanların kapalı olmasına bir daha şaşırdık. Gördüğümüz görüntü yüzünden saatin gece 12’ye geliyor olduğunu düşünmüştük. Gemiye doğru yürürken, Gamla Stan’ın uzun ince yolunda O’Connell’s adında bir Irish pub ile karşılaştık. İçerden İrlanda ezgilerine sahip canlı müzik sesi geliyordu. Pub’ın önünde bir iki tur attıktan sonra dayanamadık ve kendimizi içeri attık. Kapı kenarında sürüsüne bereket müzisyen, hepsinin elinde farklı bir çalgı, jam session yapıyorlardı. Bu Irish publar hangi şehirde olursak olalım bizi bir şekilde kendilerine çekiyorlar. 🙂 İçerisi de tıklım tıklım. Dedik bara geçip birer bira alalım, sonra da müziğin keyfine varalım. Tuğçe gözüne bir Apple Cider kestirdi — ki Cider’in ne olduğunu ikimiz de bilmiyorduk; sonradan barmaidin anlattığına göre, meyvenin fermente edilmesiyle oluşan ve kesinlikle bira olmayan alkollü bir içkiymiş. Biz bira sandığımızı söyleyince oldukça şaşırdılar. 🙂 Bizim şaşırdığımız nokta ise, Tuğçe’ye Apple Cider, bana da Guinness vermeden önce kimlik sormaları oldu. Daha önce farklı yerlerde okuduğuma göre Stokholm’de 30 yaşın üstünde gösteriyor olsanız dahi kimlik soruyorlarmış. Üstelik yaş sınırı da bardan bara göre değişiyormuş. Sonrasında girdiğimiz çoğu barda da aynı şeyi yaşadığımız için, burdan İsveç’e gidenleri uyarayım: Pasaportunuzu mutlaka yanınızda taşıyın. O’Connell’s nispeten ucuz bir pubdı. Buna rağmen ortalama bira fiyatının 60 SEK (~20 TL) olduğunu söylemek isterim. Guinness Pint ise 75 SEK (~25 TL) idi; keza bu fiyat Türkiye’den çok da farklı sayılmaz. Böyle bir pub bulmuşken, barda yazan “Swedish Pale Ale” yazısına tav olup, daha önce biranın hiç denemediğim bir çeşidi olan Pale Ale’i denemeye karar verdim. Her ne kadar Pale Ale istesem de India Pale Ale çeşidinde bir bira geldi. Açıkçası, pek beğenmedim; ama ilk denediğimde biradan da nefret etmiştim. Yani birkaç kere daha denemem gerekir sanıyorum. Bu kadar insan sevdiğine göre bir sebebi vardır.

Irish pub
Irish pub

Geceyi bitirdiğimizde saat 23’ü geçiyordu ve biz mekandan ayrılırken, öncesinde birer birer ayrılan müzisyenler de komple toplanmaya başlamış, ayrılmaya hazırlanıyorlardı. Mutlu mesut, bitmemiş bir de IPA’yi geride bırakarak çıktık mekandan ve Gamla Stan’ı geçerek, Baltık Denizi kıyısından yürüye yürüye gemiye ulaştık. Önce dış kapı, sonra da iç kapı şifremizi girdik; en son da manyetik okuyucuyu kendi kapımıza okuttuk (ne kadar da güvenli duruyor, değil mi) ve hop, içerdeyiz. İçerdeki sıcak havaya aldanıp yarım kollularla yattığımızdan gece biraz üşüsek de, sabahına güzel bir şekilde uyandık.

Gemideki kısa maceramız, check-out için anahtarı vermemizle son bulurken, yürüyerek Södermalm’da kiraladığımız evi teslim almaya koyulduk. Yaklaşık yarım saatlik bir yürüyüşten sonra (Stokholm’deyken hiç toplu taşıma kullanmadığımızı söylemiş miydim?) apartman kapısına vardık. Saat 10.15’e geliyordu; ev sahibine biraz gecikebileceğimizi söylemiş olsak da o saat 10’da apartman kapısında olacaktı. Birkaç saniye etrafa bakmaya kalmadı, arabasından uzunca boylu bir adam indi ve adımı Elkin ( 🙂 ) şeklinde okuyarak bize seslendi. Merhabalaştık; sonrasında daha apartmana girişten itibaren, otomatik bir şekilde (ama gülümsemeyi ihmal etmeyerek) apartman girişini, girişte bulunan çöp odasına girişi (ki burası da manyetik bir kartla açılıyordu) ve 1. kattaki, 2 günlüğüne yuvamız olacak olan evi anlattı. İki küçük odası, amerikan mutfağa sahip bir de büyük salonu vardı. Karşılıklı soru cevaplardan sonra ev sahibi bize veda etti ve evi bize bıraktı. Biz de kurulduk salondaki tek kanepeye. Sonra bir baktım, 2 saatlik bir siesta yapmışım. 🙂 Gülfemin, Mithat, Banu ve Birtan’dan oluşan bizim grup, saat 15’e doğru gelecekti ve ben uyuyarak, o zamana kadarki olan boşluğumuzun güzel bir kısmını yemiştim. Ama daha fazla zaman yemeye gerek yoktu, dışarı çıkmanın zamanıydı.

Öğle saatleri Stokholm için bir nebze daha gezilebilir saatler; çünkü dükkanlar açık, cafeler hizmet veriyor ve sokaklar bir nebze daha kalabalık. Dışarı çıkar çıkmaz, ana caddeye doğru yürümeye karar verdik ve işlek bir cadde olduğunu düşündüğümüz Götgatan’a çıktık. İşlek olmasına işlekti; fakat yolda o kadar da fazla araç olduğu söylenemezdi. Her yerde bisiklet yolu olmasına karşın, Hollanda’daki gibi inanılmaz bir bisiklet trafiği de yoktu. Yaz aylarında nasıl olur bilmiyoruz tabii; ama bu boşluk soğuktan kaynaklı da olabilir. Ana caddeye çıkar çıkmaz hızlı bir karar verdik ve sola doğru yürümeye başladık. Sonra da ilginç bulduğumuz ilk dükkana girdik. 🙂 Kendisi, sonradan öğrendiğimiz üzere Danimarka menşeili bir “ne ararsan var” dükkanıydı ve adı TGR Store idi. Aynı IKEA’nın iç tasarımı gibi, belli bir yönden belli bir yöne doğru geziliyordu. Fakat biz gezmeye başlamadan önce kasaların yan tarafında bir de ne görelim? Numaralı gözlük satıyorlar! Hem de İsveç’teki belki de en ucuz şey olabilir. Sadece 30 SEK (~10 TL) gibi bir ücrete, +2.5’tan -2.5’a kadar, 0.5 aralıklarla oynayan numaralı gözlükler alabiliyorsunuz. Şaşkınlıktan ağzımız açık kaldı ve Tuğçe bir tane, ben bir tane deneye deneye satın aldık. Sonra da kırtasiyelik ürünlerden, oyuncaklara, çerez veya cips gibi atıştırmalıklardan banyo aletlerine kadar varan çeşitli ürünlerin standını gezdik ve çıktık. Biraz da diğer yöne yürüyelim dedik, grubun geleceği Medborgarplatsen metro durağına doğru yürümeye karar verdik. Vardığımızda henüz aramadıkları için, sağa doğru yürümeye devam ettik — bir de ne görelim? Alkol satılan bir yer. Öğrendiğimiz kadarıyla İsveç’te 5% alkollü bira da dahil olmak üzere alkollü içecekler, devlet tekelinde satılıyor. Yani devlet, belirlediği yerlere alkollü içkiler dükkanını açıyor, hafta içi saat 19’a kadar, cumartesi günleri ise saat 15’e kadar satış yapıyor. Pazar günleri ise dükkanı açmıyor bile. Marketlerde gördüğümüz kadarıyla da, 3.5% alkol oranına kadar biralar ve ciderler satılıyor. Bildiğimiz Heineken falan, İsveç’teki yasalara özel satış yapabilmek için 3.5% alkol oranlı bira üretmişler anlayacağınız. El altından satış hacmi ne kadardır bilemiyorum ama görünürde alkol satışı bu şekilde regüle ediliyor. Tabii alkol satılan yer bulmuşuz, hem fiyatlara, hem de çeşitlere göz gezdirmek için girdik içeri. Şaraplar nispeten bize göre bir miktar daha ucuz olsa da, diğer alkol çeşitleri pahalı. Hatta kendi ürünleri Absolut bizde daha ucuz olabilir. Bizim rakıyla yaşadığımız fiyat ilişkisinin bir benzerini de onlar Absolut ile yaşıyorlar anlaşılan. 🙂 Tabii ortalama kişi başı geliri ve asgari ücretlerini (~25000 SEK = ~8000 TL) düşününce, Absolut’un bizdeki 80 liralık fiyatının, onlardaki 100 liralık fiyatına avantajı ortadan kalkıyor. Neyse… Bir şişe Ruffino Chianti ve bir şişe de Tuğçe için Apple Cider aldıktan sonra çıktık yine sokağa; bu sefer yeni bir marketle, ICA ile karşılaşmaya. O ana dek gördüğümüz herhangi bir süpermarketten daha büyüktü ve açık olduğu saatler ile de Stokholm’deki standartların dışındaydı. Sabah 7’den gece 23.45’e kadar açık bir marketti ve içini gezdiğimiz kadarıyla çeşit açısından da bol seçenek sunuyordu. Yurtdışından dönerken genelde Türkiye’de olmayan bazı yiyecek ve içeçek malzemelerini almayı sevdiğimiz için, ICA’yı aklımıza yazdık ve dışarı çıktık. Tam da artık “nerde kaldı bunlar,” diye düşünmeye başlarken, karşımızda birden Gülfemin’i gördük. Şaşırdık, sevindik, merhabalaştık ve eve doğru yola çıktık.

Amacımız gençlerin bavullarını bırakmak, bir soluklanmak ve yapacaklarımızı planlamaktı. Bavulları bırakıp soluklanmak kısa sürdü; ancak 6 kişi olunca karar verme süresi biraz uzadı. 🙂 En sonunda, öncelikle çıkıp bir yemek yemeye, sonrasında eve dönüp biraz içmeye ve sonrasında tekrar çıkıp güzel bir pub bulmaya karar verdik. Foursquare sağ olsun, fiyatı aşırı olmayan ama puanı güzel olan bir restaurant bulduk. Adı gayet İngilizce konulmuş: Meatballs – For the people. Eve de oldukça yakındı. Dedik süper! Çıkıp 6 kişi hop diye birkaç masalık restauranta girince tabii biraz tuhaf oldu. Garson biraz endişeli (ama yine güleryüzlüler, yine güleryüzlüler!) bir şekilde bize masa ayarlamaya çalıştı. Özellikle cuma akşamı olduğu için restaurant gittikçe kalabalıklaşacakmış ve bir sürü rezervasyonları varmış. 6 kişilik boş bir masa vardı ama üstünde *Rezerve* yazıyordu. Garsonla konuştuk; istersek barda dilediğimiz kadar oturabileceğimizi, ya da rezerve masayı 1 saatliğine bize verebileceklerini söyledi. Ben de “1 saatliğine masaya geçsek, sonra bara geçsek?” diye biraz zorlayayım dedim. Garson, “imkânı yok,” dedi. Nedenmiş? Çünkü 1 saat içinde bar dahil restaurant komple dolacakmış. Nitekim biz restauranttan çıkarken öyle de oldu. Bizim amacımız da sadece yemek yemek olduğu için, en geç 1 saat sonra kalkma şartıyla rezerve olan masaya oturduk. Şimdi ben fiyatı aşırı olmayan dedim ama, gördüğümüz birkaç restaurantta İsveç köftelerin fiyatı genel olarak aynı: 180 SEK. Aynı yemeği akşam saatinde yemek için giderseniz daha da pahalı oluyor. Ama gittiğimiz restaurantta öyle bir olay yoktu. Hızlıca siparişlerimizi verdik: Buzağı etinden İsveç köfte ve geyik etinden İsveç köfte. Ekstra ücret karşılığında mus etinden İsveç köfte de yapıyorlarmış ama sorduğumuzda o gün için mus etlerinin bulunmadığını söylediler. Yemeklerimizi beklerken musluk suyumuz ve ekmeğimiz de geldi. Su restaurantlarda normalde ücretli ama genel görünüş o ki, musluk suyunu ücretsiz olarak veriyorlar. Sonrasında havaalanında dahi, menüde yazmamasına rağmen cafelerden 5 SEK karşılığında yarım litre musluk suyu alabildik — ki şişe suyun fiyatı 30 SEK’in üzerindeydi. Biz bekleyeduralım, bir yandan da ekmek ve suları gömeduralım, İsveç köftelerimiz üstünde sosu, yanında tadı hafif değişik salatalığı ve adını şu anda hatırlayamadığım, kızılcık reçeli gibi, tadı çok güzel olan *şey*le birlikte geldi. Herkes aç olduğu için de yemekler bir çırpıda bitti. Karınlarımız tok, aklımızda evdeki şaraplar; mekandan çıktık ve önce ICA’ya uğrayarak ekmek, peynir vb. şarap yanı atıştırmalıkları ve ertesi gün için kahvaltı malzemeleri almaya karar verdik. Sonrasında da geceye başlamadan önce demlenmeye (ruhumuz fakir ama İsveç de çok pahalı, biz ne yapalım) eve geçtik.

Açtık şaraplarımızı, peynirimizi, jambonumuzu, ekmeğimizi ve başladık içmeye. Çok da fazla içip zaman kaybetmeden tekrar hazırlandık ve dışarı çıktık. İlk plan, Södermalm taraflarında bir pub bulup oturmaktı. Södermalm ile Gamla Stan arasında kalan yol boyunca bir iki farklı puba girip çıktık. Neden çıktık? Çünkü hepsi de aşırı kalabalıktı ve bırakın oturacak, içerde duracak yer yoktu. Buna rağmen publar girişte kimlik kontrolü yapmaktan çekinmediler. Aslında bir önceki gece Irish pubda oldukça eğlendiğimiz için gençleri de oraya götürebilirdik; ancak Tuğçe’nin incelediği üzere, cuma akşamı Irish pubda canlı müzik olmayacaktı. Yanılmışız. 🙂 Nihayet Södermalm tarafındaki barlardan gına gelince, Gamla Stan’a doğru yollandık. O’Connell’s doluysa, onun yanında gördüğümüz, daha büyükçe olan puba girmeyi planlayarak yürüdük de yürüdük. O’Connell’s’ın önüne geldiğimizde ise, önceki günden çok daha sesli bir Irish müziği ile karşılaştık. Kapıda muhtemelen Türk olduğunu düşündüğümüz bir adam tarafından kimlik kontrollerimiz yapıldı ve içeriye, o güzel ezgilerin zuhur ettiği puba girişimizi yaptık. Tabii ki burda da yer yoktu. Ama boş bir yer bulamayacağımıza artık emin olduğumuz için barda biralarımızı sipariş ettik ve birer aslan edasıyla yerinden kalkanları izlemeye başladık. Bir yandan müziğin verdiği coşkuyla iyi ki buraya geldiğimizi birbirimize yineliyor, diğer yandan ise boş masa avına devam ediyorduk. İlk bulduğumuz masaya hepimiz oturamadık; müzikten de oldukça uzak bir noktadaydı. Bir süre sonra ise müzisyenlerin tam yanında bir masa boşaldı ve oraya doluştuk. Müzik bitene kadar gecemiz de böyle devam ederken, müziğin son bulmasıyla biz de kendimizi yine yollara vurduk. Eve doğru yollanırken, Tuğçe ile puba giderken yolda kesiştiğimiz sosisli yapan amcaların yanından tekrar geçerken, mis gibi sosislilerimizi de almayı ihmal etmedik.

Ertesi gün, Tuğçe ile benim Stokholm’deki ikinci ve son, kalan grubun da ilk ve tek tüm günüydü. Önceki gece, ertesi gün ne yapacağımız üzerine düşünmüş, öncelikle benim önerim üzerine Skansen adındaki açık müzeye gitmeye karar vermiş, sonra yine benim önerim üzerine Skansen’in tüm günümüzü yiyeceğinden ve şehri görmeye fırsat bulamayacağımızdan dolayı Skansen’e gitmekten vazgeçmiş ve şehri görmeye karar vermiştik. Böylece toplu taşıma bileti de almayacak, ekstra birkaç harcamadan kurtulacak ve şehri yürüyerek gezecektik. Sabah alarm kurulu telefonlar eşliğinde, Gülfemin’in saatinin normalden bir saat ileri olan Türkiye saatinde kalması neticesinde panikleyen ve çok erken uyanan bir adet Gülfemin ile güne başladık. 🙂 Sabah kahvaltımızı evde yaptık, hazırlandık ve kendimizi ne çok erken ne de çok geç bir saatte dışarı attık. İlk durağımız, kahveleri ile ünlü olduğunu öğrendiğimiz Stokholm’ün en hip kahvecilerinden biri olan Johan & Nyström idi. Södermalm’daki “konsept” dükkanları eve de çok uzak değildi ve sonrasında gitmeyi planladığımız Gondolen adlı, Gamla Stan’ı yukardan görebileceğimiz seyir terasının yolu üzerindeydi. Boş sokaklardan geçerek ve etrafı izleyerek, yürüye yürüye Johan & Nyström’e vardık. Bu kahvecinin, bizim ziyaretimiz sırasındaki Foursquare puanının 9.5 olduğunu öncelikle belirtmek isterim. Kısa bir değerlendirme yapmak gerekirse, porsiyonları Starbucks ile karşılaştırılamayacak derecede küçük (fakat standart kahve boyutları zaten genel olarak Starbucks’tan küçük) ama fiyat konusunda diğer dükkanlara göre abartı kalır bir yanı yok. Cappuccino, ananaslı filtre kahve, cortado, macchiato ve cafe latte gibi birçok çeşidi deneyen grubumuz, kahveleri başarılı buldu. Her ne kadar Tuğçe ananaslı filtre kahvede ananas tadı alamasa da. 🙂 Ben cappuccino üzerine bir de menülerinde yazmayan flat white sipariş ettim ve bunu da gayet leziz buldum. Tuğçe ise bir de matcha latte içti — ki tadı ilginç bir şekilde güzeldi. Türkiye’de içmek üzere bir de orta derecede kavrulmuş çekirdek kahve aldık — ki belirtmek istiyorum, evde Johan & Nyström’ün çekirdek kahvesini kullanarak french press’te demlediğimiz filtre kahve inanılmaz lezzetli oldu. Demli kokusu da oldukça baştan çıkarıcı. Paket fiyatı yanlış hatırlamıyorsam 119 SEK idi. Paketler, yine yanlış hatırlamıyorsam, 89 SEK ile 149 SEK arasında fiyatlandırılmıştı. Keşke daha fazla alsaymışız; çünkü 1 hafta içinde kahvenin dibine darı ekmiş (sanırım düzenli bir sabah kahvesi içicisi olarak daha çok ben içtim) durumdayız. Bir noktayı daha belirtmekte fayda var: Johan & Nyström’deki baristalar da inanılmaz güleçti. Yavaş yaşıyor gibiydiler ve yardımcı olmaktan oldukça memnun görünüyorlardı. Zaten kahvecide otururken de bunun üzerine bir muhabbet ettik ve çok kısa da olsa şu sonuca vardık: “Asgari ücretin ve çalışma saatlerinin böyle olduğu bir yerde ben de çalışsam ben de böyle olurdum.”

Johan & Nyström’den çıkınca, elimizde kahveler, Gondolen’a doğru ağır ağır yürüyüşe geçtik. Saat henüz erkendi ve biz, Gondolen’a gidiş yolunda da çevrede görülebilecek şeyleri kaçırmak istemiyorduk. Yolumuz aslında oldukça kısaydı ama Gondolen bir seyir terası (ve aynı zamanda restaurant) olduğu için oldukça fazla merdiven çıkmamız gerekecekti. Biz de belki de bu merdiven çıkma işini ötelemek için yol üstünde parklara girip çıktık, oldukça eski bir kiliseyi yakından görmek için mezarlığını dahi inceledik, fotoğraflar çekildik, sonrasında ara bir yola doğru çıkan bir merdiven bulduk, ordan bir girdik ki karşımızda şahane bir yapı var; oraya da girdik. Sonra baktık ki burası bir okul ve pencereden bize bakıyorlar. 🙂 Sanırım bir liseydi ama çok güzel bir yapıydı; orta çağdan kalma izlenimi veriyordu. Ordan çıktık, ana caddeye doğru. Kırtasiye benzeri, içerisi aşırı düzenli olan bir dükkan gördük. Gezmek için içeriye girdik. Pirinçten yapılma paperclip bile aldık — ki kendilerini şu anda kitap ayracı olarak kullanıyorum. Sonra da GPS’ten bir baktık ki, Gondolen’a bayağı yaklaşmışız. Ama dükkandan çıkar çıkmaz, hemen karşısında çok güzel bir yokuş gördüm ve belki de çoktan yorulmuş olan grubu o “buzlu” yokuşu çıkmaya ikna etmeye çalıştım. Aslında çok da zor olmadı. 🙂 Bir iki kez orayı çıkmayı önerdikten sonra, biraz da çok güzel göründüğünü söyleyince onlar da kolayca ikna oldu ve yokuşu çıkmaya başladık. Geri dönüp bakıldığında da güzel bir manzara veren yokuşta yine fotoğraf çekildik ve yokuşu çıktığımızda bir de ne görelim? Bilmeden de olsa Gondolen’ın girişine çıkmışız. Yine bilmeden, şehri gezme amacıyla girip çıktığımız sokaklar, yürüdüğümüz yokuşlar bize tüm o merdivenleri atlatmış ve bizi gitmek istediğimiz yerin kapısına çıkarmış.

Lise binası.
Lise binası.

 

Bahsettiğim o yokuş.
Bahsettiğim o yokuş.

Tabii bende bir mutluluk. 🙂 Mutluluğun asıl sebebi merdivenleri çıkmamak değil, şehri gezmek uğruna yolu uzatmak, ayakları daha fazla yormayı göze almak ama bu isteğin mucizevi bir şekilde asıl rotaya bağlanmasıydı. Gondolen gerçekten de güzel bir manzara vadediyor. Gamla Stan, önceden de söylediğim üzere Södermalm ile Östermalm arasında bir adacık. Aslında Stokholm de adacıklardan oluşuyor. Bu yüzden önünüzdeki manzara, sade bir şehir manzarasından ziyade denizle çevrili bir orta çağ şehrini andırıyor. Tabii ki bu da turistlere inanılmaz bir fotoğraf arkaplanı sunuyor. Selfieler olsun, toplu fotoğraflar olsun, başkasının fotoğraflarını çekmesine yardımcı olmalar olsun aslında bu seyir terasındaki zamanımızın çoğunu fotoğrafla geçirdik. Sonra da Gondolen’dan çıktığımızda, oraya ulaşmak için kullanmadığımız merdivenleri inerek, kendimizi Gamla Stan’a doğru yolladık.

Gondolen'den Gamla Stan manzarası.
Gondolen’den Gamla Stan manzarası.

Merdivenleri yaparken, şehrin iklimini de düşünmüşler ve delikli ızgara kullanmışlar. Böylece şehir yağış aldığında dahi merdivenler rahatlıkla kullanılabiliyor. Gamla Stan’a geçtikten sonraki ilk hedefimiz bir tuvalet bulmak, ikinci hedefimizse bir şeyler yemekti. Tuvaleti çabuk bulduk: 1700’lü yıllardan kalma bir restaurantın hemen karşısında umumi bir tuvalet vardı. Ücretsiz girilebilen bir erkekler tuvaleti (ki içinde sadece pisuvar bulunuyordu) ve 5 SEK ile girilebilen bir karışık tuvalet. Bu karışık tuvalet de her ne kadar nispeten temiz görünse de, içinde sabun yokmuş. İsveç’te gezip gördüğümüz yerler oldukça temizdi; fakat bu tuvalet umumi olduğundan ve turistik Gamla Stan’da bulunduğundan olacak, standartları karşılamamış görünüyordu. Her neyse; bu kadar tuvalet muhabbeti yeter. 🙂 İsveç’in belimizi çoktan bükmüş pahalılığından dolayı, ucuza yemek yiyebileceğimiz bir yer aramaya koyulduk. Foursquare’de keşfettiğimiz tek dolar işaretli (yani görece olarak en ucuzlar) dahi 120 SEK’ten aşağı öğün vermiyorlardı. Fakat aramaya inandık ve tabldot yemek veriyor gibi görünen bir yer bulduk: Mäster Olofsgården. Aslında direkt olarak bir cafe değil; benim anladığım kadarıyla bizdeki Nazım Hikmet Kültür Merkezi gibi bir yer. İçinde sürekli etkinlikler barındıran, ama bir de cafesi bulunan bir kuruluş. Nispeten ucuza sandviç satıyorlardı ve 80 SEK gibi bir fiyata da oldukça lezzetli lazanyaları vardı. Musluk suyu, ekmek ve tereyağı da ücretsiz olunca karnımızı doyurmak için bunlara biraz fazla abanmış olabiliriz. 🙂 Bir de dipnot geçeyim. Mekandaki garsonlardan biri Türktü. “Buralarda nereyi gezebiliriz,” sorusuna, “pek gezecek bir yer yok,” diye cevap verdi. 🙂 Hava açısındansa şanslı olduğumuzu, daha bir iki hafta önce havanın -20leri gördüğünü söyledi.

Karnımızı doyurup da mekandan çıkınca, Royal Palace’a doğru yürümeye karar verdik. Biz Tuğçe ile gece gözüyle görmüştük ama bir de grupça, gündüz gözüyle görelim dedik. Fakat sokaktan müzik, daha doğrusu şarkı söyleyen bir güruhun sesleri geliyordu. Oldukça neşelilerdi ve içimizde, ne yaptıklarını öğrenmek için bir kıpırtı oluştu. En nihayetinde onları bulmamız da zor olmadı, hemen az ileride yürüyerek dans eden birkaç kişi, ellerinde flama benzeri bir nesne, sokaktaki insanlarla dans ediyorlar, “Hare Rama, Hare Krishna” sözlerini söylüyorlardı. Üzerlerindeki giysi, budist rahiplerin giydiklerini anımsatıyordu; ancak İskandinav genlerine sahiplerdi, uzunlardı ve neşeyle şakıyorlardı. Yanlarından geçip bir köşede onları izlemeye koyulduk. Sabit bir yerde durmuyorlar, yol üstünde insanları çevirip onlarla dans ediyorlar, sonra da yollarına devam ediyorlardı. Biz grubun erkekleri olarak mal mal durup onlaro izlerken, grubun kadınları çoktan tempo tutmaya başlamış, yerlerinde dans ediyorlardı. Tahmin edin ne oldu? Rahibimsi bu neşeli insanlar, tabii ki bizi de aralarına aldı. Daha fazlasını anlatmaktansa, video ile göstersem sanırım daha iyi olacak. 🙂

 

Bu insanlar herhangi bir broşür dağıtmıyor, yalnızca neşe saçmaya çalışıyor gibilerdi. Sözlerin ne olduğunu Google’da aratınca birçok şeyle karşılaştık ama bize en mantıklı gelen cevap, 20. yüzyılda kurulmuş yeni bir dinin müritleri olduklarıydı. İnanılmaz neşeli, sokak ortasında dans eden müritler. 🙂

Hare Krishna Hare Ramalamacayı bitirdiğimizde, Östermalm’a doğru yola çıktık. Södermalm ve Gamla Stan’ı az çok görmüştük, bir de Östermalm taraflarına bakalım istedik. Royal Palace’ın ordan aşağı indiğimizde, yol üstünde gördüğüm bir kayak pisti beni oldukça şaşırttı. Büyük bir elips şeklinde, karların tepelenmesiyle yapılmış bir pistte, yüzden fazla insan üstlerinde kayak takımları, spor yapıyordu. Üstelik kayak kiralanan bir yer de görünmüyordu; muhtemelen herkes kendi kayak malzemelerini alıp gelmişti. Etraflarından dolandık ve nihayetinde Stokholm’ün İstiklal Caddesi olduğunu düşündüğümüz, araç trafiğine kapalı Dröttninggatan’a vardık. Stokholm’de İstiklal Caddesi bulmuşuz, baştan sona yürümeyelim mi yani? Yürüdük yürümesine; bir sürü hediyelik eşya dükkanına girdik, fotoğraflar çektik, kendimize gezecek bir şekerci bile bulduk. Ama İstiklal Caddesi dediysek, İstanbul demedik. Dröttninggatan’da bile dükkanlar 17’de kapanıyor. Caddenin sonuna kadar yürüyüp 7-Eleven’da birer kanelbullar yedikten sonra gerisingeriye yürüyüşe geçtik. Dönüş yolunda, Dröttninggatan’ın belli bir noktasından ayrılıp, farklı bir yoldan dönmeye karar verdik ve önümüze büyükçe bir kilise çıktı. Üstelik kapısı da açıktı. Bizi kapıda, rahip sakallı bir amca karşıladı ve içeri buyurdu. Kendisi gerçekten de rahip olabilir; keza içerisi o anlığına bomboş olsa da, yarım saat içerisinde içeride müzik dinletisi olacağına dair bir afiş vardı. İçerde biraz takılıp, müzik dinletisine kalıp kalmama konusunda konuştuktan sonra kalmamaya, eve doğru yollanmaya, bir şeyler içip tekrar dışarı çıkmaya karar verdik. Kiliseden çıktık, yol üstünde Cityterminalen’e de uğrayıp, Tuğçe ile de tekrar sosisli yemeyi ihmal etmeyip eve vardık. 🙂

Eve vardığımızda herkes çoktan yorulmuştu. Biraz şarap ve bira içtikten sonra dışarı çıkarız diyorduk, ama ben o gün öğle uykumu da uyumadığım için iyice yorulmuştum. Banu ve Birtan bir süre sonra dışarı çıkmayı başarsalar da, biz evde kaldık ve sabah, uçaktan önce çıkmak hususunda anlaşarak kısa süre sonra uykuya daldık.

Ertesi sabah Tuğçe ile nispeten erken bir saatte kalktık. Saat 11’de evden çıkış yapmamız gerektiği için, çıkıp sokaklarda biraz daha yürüyelim dedik ve bir kahvaltıcı bulma umuduyla sokakları arşınlamaya başladık. Foursquare’den bulduğumuz tek dolar işaretli bir kahvaltıcıya doğru adım adım gittikten sonra, orda da kahvaltı namına orijinal bir şey göremeyince yakınlardaki Urban Deli‘ye girdik. Burası hem tamamen ekolojik ürünler satan bir market, hem de içinde yemek yiyebileceğiniz bir yer; Foursquare puanı da oldukça yüksek. İçerde biraz dolandıktan sonra, Urban Deli’de yemektense hemen karşıda gördüğümüz 7-Elevan’a girip, kahvaltımızı da sosisliyle yapmaya karar verdik. İkişer chili bite, yanına da İsveç’te görüp çok sevdiğimiz smoothielerle güzelce bir kahvaltı ettik. Sonrasında ise dolana dolana eve döndük ve son hazırlıklarımızı yaptık.

Önceki gece çağırdığımız taksi, saat 11’de apartman kapısında bizi bekliyordu. 6 kişi olduğumuz için Transporter tarzında bir araç gelmişti. Bizim kullandığımız taksi şirketinin fiyat politikası, 4 kişiden fazla yolcu olması durumunda ücretin 50% artması şeklindeydi — ki yine de bizim için otobüsten ucuza geliyordu. Evdeki çöplerimizi attık, evi iyi durumda bıraktığımızdan emin olmak için son bir kez gözden geçirdik ve anahtarı evdeki masanın üzerine bırakarak evden ayrıldık. Bagajımızı araca yüklendik ve yaklaşık 35-40 dakika sonra havaalanına vardık. Sonrası ise free shop, pasaport kontrolü, kitap okuyarak uçağı beklemece. 🙂 Bir gezimizin daha böylelikle sonuna gelmiştik.

İnsan Seli

Dr. Yuval Noah Harari’nin verdiği “İnsanlığın Kısa Tarihi” adlı derse neredeyse 1.5 yıldan sonra devam ediyorum ve İnsan Seli olarak adlandırdığı bölümü tamamladım. Aldığım notlar aşağıda:

  • Homo Sapiens’ten önce hiçbir insan türü Afrika, Asya ve Avrupa kıtalarının oluşturduğu kara parçasının ötesine geçememiş. Fakat bu kara parçasının yakınındaki ada ya da adacıklara yüzerek veya gelgit etkisiyle suların çekildiği zamanlarda yürüyerek geçebilmişler.
  • Aynı şekilde, Amerika ve Avustralya kıtalarının da dahil olduğu bu kara parçaları arasında, hayvan ve bitki transferi de yapılamamış. Bu da, farklı kıtalardaki hayvan ve bitkilerin, milyonlarca yıl boyunca birbirinden bağımsız olarak evrimleştiği sonucuna çıkmaktaymış.
  • Bulunan Sapiens kemikleri sayesinde, bugün biliyoruz ki 45,000 yıl önce Sapiens Asya’dan Avustralya’ya geçmeyi başarmış. Ama nasıl geçtiklerini veya Avustralya’daki ekosisteme nasıl adapte olduklarını bilmiyoruz.
  • Teorilerden biri, Endonezya tarafındaki Sapiens’in, ilk taşıma ve/veya balık tutma amaçlı botları yaptıkları ve ilk denizaşırı kâşifler oldukları yönünde.
  • İlginç bir bilgi: Yunus ve balinaların ataları, kara canlılarıymış.
  • 50,000 yıl önce, Avustralya’da 50 kilonun üzerinde 24 çeşit hayvan yaşıyormuş. Sapiens’in ayak basmasıyla beraber, zaman içinde bu sayı 1’e düşmüş. Hâlâ hayatta olan bu hayvanın adı kırmızı kanguru.
  • Büyük hayvanların neslinin tükenmesi daha kolay. Çünkü hamilelik ve hamilelikler arası bekleme süreleri büyük hayvanlarda daha uzun. Aynı şekilde, bir doğumda dünyaya gelen yavru sayısı, diğer hayvanlara nazaran daha az oluyor.
  • Sürprize dayalı bir teori var. Sapiens, Avustralya’ya vardığında elinde önemli bir koz vardı: Sürpriz. Sapiens, tehlikeli görünmüyor; güçlü bir çenesi, sivri dişleri ya da salgılayabileceği bir zehri yok. Bu nedenle Avustralya’daki hayvanların da Sapiens’ten korkmalarına bir neden yoktu. Ancak görünüş her şey demek değil. Asya, Afrika ve Avrupa’daki hayvanlar Sapiens’ten korkmayı ve uzak durmayı öğrenmişken, Avustralya’daki hayvanların nesli, bunu öğrenemeden tükendi.
  • Sapiens, Avustralya’ya ulaştığında ateş kullanmayı iyi biliyordu. Daha rahat hareket edebilmek için etraflarındaki bitki örtüsünü yakmaya başladılar. Bu sıralarda okaliptüs ağaçlarının sayısı nispeten azmış. Okaliptüs ağacının özelliklerinden biri, ateşe karşı diğer ağaçlardan daha dayanıklı olmasıdır. Bu nedenle, okaliptüsler ayakta kaldı ve hatta sayıları da çoğalarak bugün kıtanın dominant bitki örtülerinden biri oldu.
  • Amerika kıtasına ilk göç, Sibirya üzerinden oldu. Sibirya ile Alaska arasındaki deniz seviyesi, insanların ve hayvanların iki kıta arasında yürümesine olanak veriyormuş. Milattan önce 10,000 yılında, Amerika kıtasının en güney noktasında dahi yerleşim varmış.
  • Sapiens’in Amerika kıtasında yayılması, o zamanki hayvansal ve bitkisel çeşitliliği de etkiledi. O zamanlar Kuzey Amerika’da 46, Güney Amerika’da 60 farklı cins memeli hayvan yaşıyordu — ki her bir cinsin altında birden çok hayvan çeşidi olduğunu belirtmekte de fayda var. Sapiens sadece 1000 ila 2000 yıl içerisinde, Kuzey Amerika’daki 34 cinsi, Güney Amerika’daki 50 cinsi tamamen yok etmeyi başarmış. Bu hayvanların arasında mamutlar ve şu ankinden çok daha büyük aslanlar da bulunuyor.
  • Avustralya ve Amerika kıtalarında yaşanan bu “nesil tükenme” olayları, dünya üzerindeki irili ufaklı bütün adalarda, Homo Sapiens’in adaya ayak basmasıyla her defasında gerçekleşmiş.
  • Nuh’un Gemisi’ni hepimiz biliriz. Bir sel gelir ve bütün hayvanların neslinin tükenmesine yol açar… Nuh’un bir erkek, bir dişi topladığı örnekler hariç. Yuval Noah Harari bir benzetme yaparak diyor ki; o sel aslında sudan değil, biz insanlardan oluşuyordu.

Okuduğum Kitaplarla 2015

 

  1. Start-up Nation: The Story of Israel’s Economic Miracle – Dan Senor, Saul Singer
    • İsrail’i sevmeyen, yaptıklarını kötüleyen çok fazla insan var. Peki İsrail’in bu kadar çok göz önüne çıkmasının en büyük sebebi ne? Dini sebepleri bir yana bırakırsak, ekonomik anlamda başarıları çok önemli. Bu başarıların da arkasında sağlam bir kültürel model var. Türkçe’ye çevrildi mi bilmiyorum ama kesinlikle okunması gereken bir kitap.
  2. Traction: A Startup Guide to Getting Customers – Gabriel Weinberg, Justin Mares
  3. The Kill Order – James Dashner
  4. Thinking, Fast and Slow – Daniel Kahneman 
    • Nispeten uzun bir kitap ve ne yazık ki tarih itibariyle Türkçe çevirisi yok. Ancak The New York Times Bestsellers listesine girmiş, Nobel ödüllü bir akademisyenin kitabı. Kahneman, kitabında insan beyninin iki farklı düşünme yöntemi olduğunu söylüyor. Bunlardan birincisi Sistem 1 adını verdiği hızlı düşünme, ikincisi de Sistem 2 adını verdiği yavaş düşünme. Sistem 2, bilinçli olarak yaptığımız düşünme eylemlerini içeriyor. Sistem 1 ise tecrübelerimizin ve genetik mirasımızın etkisiyle yaptığımız, bir nevi bilinçaltı düşünmeyi yönetiyor. Kitap genel olarak Sistem 1’in nasıl çalıştığı üzerine yoğunlaşıyor. Kahneman ayrıca, alanındaki iyi pazarlama uzmanlarının Sistem 1’in nasıl çalıştığına yönelik iyi bir kavrayışları olduğunu söylüyor. Okunması gereken bir kitap.
  5. Connections That Count – Scott Oldford
  6. The Hard Thing About Hard Things – Ben Horowitz
    • A16Z adlı venture capital’ın kurucu ortaklarından biri olan Ben Horowitz’in, kendi ağzından start-up macerası. Kitabı diğerlerinden farklı kılan şey, Horowitz’in “batmaya mahkum” bir şirket olarak görülen Loudcloud’da kurucu CEO olarak görev yaptığı 10 yıla yakın bir süre boyunca yaşadıklarının normal bir CEO’nun yaşadıklarından farklı olması. Kendi tabiriyle, neredeyse tüm CEO’luk hayatını “savaş zamanı CEO’su” olarak geçirmiş ve sıklıkla zor kararlar almak zorunda kalmış.
  7. Act Like a Leader, Think Like a Leader – Herminia Ibarra
  8. Getting Real – Jason Fried
  9. Deliduman – Emrah Serbes
  10. Gamification at Work – Janaki Kumar, Mario Herger
  11. Zero to One – Peter Thiel, Blake Masters
    • Peter Thiel’in vizyoner bir insan olduğunu biliyordum, ama bu kitabı okurken her yeni bölümünde daha bir aydınlandım, sürekli “işte bu!” deyip durdum kendime. Eğer sizi de 1960’ların yenilikleri (uzay teknolojileri, aya gitme vs.) bugünkü gibi yatay düzlemde çıkan girişimlerden (UBER, Airbnb vs.) daha çok heyecanlandırıyorsa, bu kitap çok hoşunuza gidecek.
  12. Pomodoro Technique – Francesco Cirillo
  13. Ecce Homo – Friedrich Nietzsche
  14. The Checklist Manifesto – Atul Gawande
    • Bu kitap, bir cerrahın tıp dünyasındaki verimliliği artırmak için kontrol listeleri kullanmaya başlamasını anlatıyor. Sonraları tüm dünyada özellikle tıp dünyasında kullanılmaya başlayan bu listelerin ne derece işe yaradığını, basit işlerin dahi unutulabildiği ve hayati önem taşıyan işlerde her zaman beynimize güvenmenin akıllıca olmadığını anlamak için kitabı okuyabilirsiniz.
  15. Hobbit – J. R. R. Tolkien
  16. Bir Kadının Yaşamından Yirmi Dört Saat – Stefan Zweig
  17. Without You, There is No Us – Suki Kim
    • Yabancı bir İngilizce öğretmeninin Kuzey Kore’nin elitlerinin (lise son seviyesindeki) çocuklarına ders verdiği iki dönemlik macerası. Her ne kadar Kuzey Kore bu hikayeyle sınırlı olmasa da, ülke hakkında oldukça az bilgimiz olduğu için, kitap oldukça merak uyandırıcı bir havaya sahip.
  18. Fakat Müzeyyen Bu Derin Bir Tutku – İlhami Algör
  19. Erken Kaybedenler – Emrah Serbes
  20. Hikayem Paramparça – Emrah Serbes
  21. Hooked: How to Build Habit-Forming Products – Nir Eyal, Ryan Hoover
  22. Mahalleden Arkadaşlar – Selçuk Aydemir
  23. The Alliance – Reid Hoffman, Ben Casnocha, Chris Yeh
    • Peter Thiel ile birlikte Paypal Mafia‘dan olan, LinkedIn’in kurucusu Reid Hoffman’ın işini gerçekten iyi bildiğini gösteren bir kitap olmuş. Reid LinkedIn ile sadece profesyonel bir sosyal ağ yaratmamış, aynı zamanda bu kitapla birlikte iş hayatını ne kadar iyi bildiğini ve şirketteki takımların nasıl işlemesi gerektiğini çok iyi göstermiş. Eğer bir iş sahibiyseniz, girişiminizi yeni ya da halihazırdaki ekibinizle büyütmeyi düşünüyorsanız ve uzun vadeli düşünüyorsanız, bu kitabı okumalısınız.
  24. Bizim Dünyamız – Thich Nhat Hanh
    • Budist düşünceye küçük bir giriş yaptım bu kitapla. 🙂 Bir yandan okuduğum diğer bir budist düşünce kitabı daha vardı ancak onu bitiremedim. Bu kitabı okuması daha kolay geldi.
  25. Yılanı Öldürseler – Yaşar Kemal
  26. Aşk – Elif Şafak

2015’te neler yaptım?

2015 bitti. 2014’te başladığım hedeflerime ulaşma macerama bu yıl da devam ettim. Fakat çeşitli çok büyük olaylar yüzünden o kadar yorulduğum bir yıl oldu ki, gördüğüm kadarıyla hedeflerimin birçoğuna ulaşamamışım. Zaten yazının sonunda da açıklayacağım üzere, taktik değiştiriyorum. Çünkü ne kadar yoğun olursam olayım, biliyorum ki her zaman hedeflerimin önüne engeller çıkabilir. Bu beni yıldırmamalı.

Bu yılın benim için en önemli olayı: Tuğçe ile evlendik! Hedeflerime de koymuştum, belki biraz cepte bir hedef gibi görünebilir ama yaşarken öyle olmadığını hissediyorsunuz. Bir diğer büyük olay ise Yetenek.li’nin kapanması. 60 bin kullanıcı barajını aşıp, kayda değer bir aylık ziyaretçi sayısına ulaşsak da, arkasında şu an anlatamayacağım sebeplerden dolayı Yetenek.li’ye son vermek durumunda kaldık. Fakat Ağustos itibariyle başladığımız yeni bir şeyler var; ki bu da bu yılın (ve çok büyük olasılıkla önümüzdeki yılın) benim için en büyük olaylarından biri. 🙂 Fakat onu da şimdi anlatmayacağım. Ufaktan listeye geçiş yapalım.

Kişisel

  • 20 kitap oku 26/20
    • Bu kadar yoğun olmasam çok daha fazlasını okumuş olabilirdim. Bu yıl inanılmaz kitaplar okudum; belki de benim için en aydınlatıcı/motive edici olanı Peter Thiel‘in Zero to One‘ıydı. Adam gerçek bir vizyoner. – 100%
  • 75 kiloya düş 94/75
    • Bu yılki en büyük başarısızlığım olabilir. 82 kiloyla başladığım yılı 94 kilo ile kapattım. Bunun arkasındaki en büyük sebep çok çalışmam ve Tuzla’da yaşadığım/evlilik öncesi olduğum için spor yapamamamdı. Bu kadar sık kilo verip geri almak oldukça sağlıksız. Fakat bu kiloda kalmak daha da sağlıksız. O yüzden bu yıl odaklanacağım noktalardan birisi bu. – 0%
  • 6 film hakkında yaz 0/6
    • Çok fazla film izledim ama hiçbiri hakkında yazmak içimden gelmedi. – 0%
  • Eduardo’yu bitir
    • Başladığım ama devam edemediğim kitap denemem. Kabul ediyorum: Kitap yazmak önemli derecede motivasyon ve konsantrasyon gerektiriyor. Benimse kafamı meşgul eden çok fazla şey vardı. Hareketsiz olmam bu yıl birçok şeyi etkiledi; bu madde de onlardan biri. – 0%
  • Fransızca bir kitap oku 0/1
    • Pekala; Fransızca’yı koyverdim! Fakat İsveççe öğrenmeye başladım. Yeni bir şeylere geçmem gerekiyordu. Yıllar boyunca Fransızca öğrenmeye çok kez başladım, belli bir seviyeye geldim ve bıraktım. Demek ki Fransızca beni yeterince motive edemiyor. İsveççe ile şu an aramız çok daha iyi. İsveççe ise, önümüzdeki yıl için daha anlamlı bir hedefi hak ediyor. – 0%
  • 6 rüyanı yazıya dök 0/6
    • Zamansızlık… Ya da bu sadece bir bahane. 🙁 Başucuma bir defter koymak yetiyor. Neyin zamansızlığı? Tekrar denenecek bir hedef bu da. – 0%
  • İncil, Kuran ve Tevrat’ı oku 0/3
    • Kuran’ı okumaya başladım ama sanırım yolda ilgimi kaybettim. Türkçe değil, sanırım Oxford Press’ten basılmış İngilizce versiyonunu okuyorum. Devam edebilirim, emin değilim. Onun yerine Budizm’e merak saldım. Bence çok daha ilgi çekici bir prensipler dizisi. Yine de bu kitapları da okumayı istiyorum; sanırım Budizm ile beraber dünyadaki çoğu insanın bağlı olduğu dini (her ne kadar Budizm bir dinden çok düşünçe şekli olsa da) anlamama yardımcı olacak. – 15%

Kategori yüzdesi: 26%

Günlük

  • Mahalleyi keşfe çık
    • Tuzla’nın nesini keşfe çıkacaktım? Bunu bir nebze Bostancı’da yaptım sayılır. Ama amaca yönelik değildi. Bilmiyorum. Hala olabilir? – 0%
  • 1 ay boyunca vejetaryen olarak yaşa
    • Zamansızlık. 1 hafta olarak düzenlemeyi de düşündük (Tuğçe ile birlikte) ama ben 1 haftanın anlamsız olacağını düşünüyorum. 1 ay oldukça önemli. – 0%
  • 20 lirayla 1 hafta yaşa
    • Bu maddeyi detaylandırıp 2016’da tekrar uygulamayı planlıyorum. – 0%

Kategori yüzdesi: 0% 🙁

Sevgiliyle Birlikte

  • Daha önce gitmediğin 5 farklı yere git 3/5
    • Bu yıl Nisan ayında Berkan ve Pınar ile İspanya’ya, Alican ve İnci’yi ziyarete gittik. Barcelona’dan başlayan yolculuğumuzda Katalonya’yı gezdik; Aigüestortes adında bir dağa çıktık. İnanılmaz bir yerdi. Ekim başında balayımız için Göcek’e gittik. Aralık ayında ise Pınar ve Muzaffer ile Kocaeli’nde güzel bir bungalov tatili yaptık. – 60%
  • Telefonunu yanına almadan tüm bir gününü dışarda geçir
    • Yine olmadı. Bu da aslında bana önemli bir şeyi gösteriyor: Telefonlarımıza bağımlı yaşıyoruz! – 0%
  • Evlen 🙂
    • Evlendik! 🙂 – 100%

Kategori yüzdesi: 74%

Hayat

  • Sevdiğin bir muhite taşın
    • Bu yılın en büyük başarılarından biri bu olabilir. Hayvan dostu bir muhite taşındık: Bostancı. Sahile yakın, metroya yakın, her yer kedi dolu. Buralar çok güzel. 🙂 – 100%
  • Blogdaki portfolyoyu güncelle
    • Gerek duymadım. – 0%

Kategori yüzdesi: 90%

Spor

  • Toplamda 100 km koş 5.3/100
    • Tuzla’da koşacak yer yoktu. Düşünüyorum da, Tuzla beni gerçekten kötü etkilemiş. Bostancı’ya taşındıktan sonra şimdilerde ancak normal hayatımıza dönebiliyoruz. Bu yıl çok daha farklı olacak. 🙂 – 5%
  • Avrasya Maratonu’nda 10 km koş
    • Biletimizi aldık, koşacağız. 1 hafta kala ayağımı yaraladım. İçimde ukte kaldı. 🙁 – 0%
  • Bridge Jumping yap
    • İspanya’da yapacaktık ama zaman yaratamadık. – 0%
  • P90X3’ü 1 kere bitir 0/1
    • Eh… – 0%

Kategori yüzdesi: 2%

Programlama

  • Hacker Rank’te 7 Game Theory Challenge’ı çöz 0/7
    • Sanırım ilgim programlamadan çok business problemleri çözmeye yöneldi. Bilmiyorum. Hiç içimden gelmedi. – 0%
  • Project Euler’de 5 soru çöz 0/5
    • Aynı şekilde. – 0%

Kategori yüzdesi: 0%

Kariyer

  • Yetenek.li‘nin 250 bin üyeye ulaştığını gör 60000/250000 – 24%
  • Yetenek.li‘nin iOS uygulamasını çıkar – 0%

Kategori yüzdesi: 18%

Akademik

  • Coursera üzerinde 4 ders tamamla 0/4 – 0%
  • GMAT sınavından 780 puan al
    • 680 aldım. Hedefi yüksek tutmak iyidir. 🙂 800 üzerinden fena bir puan değil bence. – 87%
  • Yüksek lisansa başla – 100%

Kategori yüzdesi: 67%

Toplum

  • 3 TEDTalk çevir 0/3
    • Topluma yönelik hedeflerimde farklı şeyler yapmaya karar verdim. – 0%

Kategori yüzdesi: 0%

2015 yüzdesi: 37%

Dipnot: Hesaplamaları nasıl yaptım? Her kategorideki maddeleri önem sırasına göre dizip ağırlıklı ortalamalarını aldım. Sonra da aynı işlemi kategoriler arasında yaptım.

2016 ilk çeyrek hedeflerim burda: http://e-k.in/hedefler-2016-ilk-ceyrek/