Türk Pasaportu

Türk Pasaportu’nun İkinci Dünya Savaşı sırasında çok değerli olduğunu biliyor muydunuz? Hayır mı? Ya Almanya’nın Fransa’yı işgalinden sonra Türk diplomatların burdaki yahudileri korumaya çalıştığını ve hatta bazılarını Türkiye’ye kaçırarak kurtardıklarını? Ben de bilmiyordum. Az önce izlemeyi bitirdiğim 2011 yapımı bu güzel belgesel sayesinde öğrendim. Bu nedenle de belgeselden birkaç anekdot paylaşmak istiyorum. Yazının sonunda da sizi belgesele yönlendireceğim.

İkinci Dünya Savaşı sırasında yahudilerin her an toplanıp toplama kamplarına gönderilebileceği ya da kolaylıkla öldürülebileceği gerçeği mevcuttu. Ancak Türkiye savaşa girmediği için ve Almanya’ya karşı belirli bir gücü bulunduğu için kendi vatandaşlarını korumaya alabiliyordu. Özellikle Fransa’da yaşayan Türk yahudileri mutlak surette korudular. Bir süre sonra ise kimi yahudiler Paris Başkonsolosluğu’na gelip Türk olduklarına dair belgelerini kaybettiklerini beyan etmeye başladılar ve başkonsolos, bu kimselerden birkaç Türkçe kelime duyarak onların Türk olduğunda ve belgelerini kaybettiklerinde mutabık olmaya başladı. Böylece birçok yahudiyi Türk vatandaşı yaparak onlara Türk Pasaportu sağladı.

Bugün Coca-Cola’nın CEO pozisyonunda bulunan Türk Muhtar Kent’in babası Necdet Kent, III. Reich zamanında Marsilya’da konsolosluk görevini yürütüyordu. 81 Türk yahudi ölüm kamplarına gönderilirken onları kurtarmak istedi. Alman yetkililer bu isteği geri çevirince o da trene bindi ve “o zaman ben de onlara eşlik edeceğim,” dedi. Diplomatik bir skandalı önlemek için, Alman yetkililer bir sonraki durakta Necdet Kent’i ve Türk yahudileri salmak zorunda kaldılar.

Ömer Arbel’in anlattığına göre, babası Bedii Arbel de zamanında Marsilya’da konsolosluk görevini yürütürken, Gestapo’dan kaçan bir kadının ve iki çocuğunun elçiliğe sığınmasına izin verdi. Annesi ise kadının arkasından gelen Gestapo askerleriyle elçilik sınırında konuştu ve bir süre sonra onları içeri almayarak geri gönderdi. Bu insanları bir ay kadar misafir ettikten sonra onlar için birer Türk Pasaportu düzenledi ve elçilik dışında yaşayabilmelerini sağladı.

N. Kemal Yolga da Paris’te yardımcı konsolosluk görevini yürütürken, Auschwitz’e giden bir treni durdurdu ve elindeki boş pasaportları kullanarak trendeki Türk vatandaşlarının ölüme gitmesine engel oldu. Kızı Gülyüz Yolga’nın anlattığına göre o zamanlar Türk diplomatların Almanya karşısında önemli bir gücü vardı ve bu gücü de sonuna kadar kullandılar.

Türkiye’nin koruduğu yahudilerin çoğunluğu Fransız ve İtalyan yahudileriydi ve 1943’ün sonuna kadar Türk diplomatlar onları korumayı başarabildi. 1943’ün sonlarına doğru konsoloslar bu yahudilere Türkiye’ye dönme çağrısı yaptı; çünkü Almanya’ya savaş ilan edilmesi gündemdeydi. Artık onları evlerinde koruyamayabilirlerdi.

Bu hikayeler belgeselin ve de büyük hikayenin küçük bir kısmı. Bunca yardımda bulunan diplomatlarımızın sayısı dört ile sınırlı değil; çok daha fazlalardı. Hepsi de zor durumda bulunan yahudileri kurtarmak için kendi hayatlarını tehlikeye attılar. Bunun üzerine dahi, teşekkür etmeye gelen yahudilere “bu bizim vazifemiz” diyebiliyorlardı; resmi hiçbir yükümlülükleri olmamasına rağmen, bu yardımı insan olmanın bir vazifesi olarak görüyorlardı.

Peki ya bugün? Nerden nereye gelmişiz. Nefret demeçleri vermekten utanmayan insanlar tarafından idare ediliyoruz. İnsanlıktan çıkmış bir ortamda tüm insani yönlerini göstermekten çekinmeyen diplomatlarımız bizim atamız. Bugünkü nefret ortamını görünce midem bulanıyor, oysa eskiyi düşününce sadece ağlayabiliyorum, sadece kıskanabiliyorum.

Not: Bu belgesel 2011 yılında çekilmiş ve ismi Türk Pasaportu / The Turkish Passport. Normalde YouTube üzerinde $2.99 karşılığında 72 saatliğine kiralanıp izlenebiliyor ama nedense Türkiye’den izlenme izni yok. Başka herhangi bir kaynaktan da bulamadığım için belgeselin yapımcıları kusura bakmasınlar, DailyMotion’a yüklenen ücretsiz bir kaynaktan izledim. Size de aynı linki vereceğim. Olur da yapımcılar bir şekilde bu yazımı okur ve bu linkten rahatsızlık duyarlarsa, bana ulaşmaları halinde kaldırabilirim. Bundan sonrası içinse Türkiye’den ulaşılabilir bir kaynakta yayınlamalarını temenni ediyorum.

Link: http://www.dailymotion.com/video/x153xft_turkish-passport-documentaire-partie-1-3_shortfilms

İnsanlığın Bilişsel Devrimi

Bilişsel Devrim'in bir ürünü
Bilişsel Devrim’in bir ürünü

A Brief History of Humankind kitabının yazarı Dr. Yuval Noah Harari’den öğrendiklerimi aktarmaya devam etmek istiyorum. Bu sefer yazacağım maddeler, insanlığın, daha doğrusu Homo Sapiens’in bilişsel devrimiyle alakalı. Konuyla alakalı daha önceki yazımı okumak isterseniz: http://e-k.in/insangiller/

  • 70 bin yıl önce, homo sapiens Doğu Afrika’da ikinci kez ortaya çıktığında neandertalleri ve diğer insanların varlıklarını dünya üzerinden tamamen sildi ve Avrupa ile Asya’da yerleşmeye başladı.
  • 45 bin yıl önce ise homo sapiens denizi aşmayı başararak Avustralya’ya ulaştı.
  • 15 bin yıl önce ise Amerika kıtasına ulaştılar.
  • Homo Sapiens’in 70 bin yıl önceki başarısı, dünyaya yayılması ve değişik ekolojik şartlara kısa süre içinde (evrimsel) uyum sağlaması oldu.
  • 70 bin yıl önce homo sapiens yeni teknolojiler de üretmeye başladı. Bunun başında ise bildiğimiz “bot” geliyor. Botun icadıyla beraber denize açılmaya ve Avustralya dahil adaları keşfetmeye başladılar.
  • Arkeolojik kayıtlara göre 40-50 bin yıl önce, homo sapiens iğne kullanmaya başlamış. Böylece dikiş kullanarak kürkler, deriler, botlar, çadırlar yapmayı öğrenmişler.
  • O zamanlar taş vb. şeylerden gazyağı lambaları yapmışlar. Bu da mağara çizimlerine ve resimlere yol açmış. Dr. Harari bunu sanatsal devrim olarak nitelendiriyor.
  • 70 bin yıl öncesinden itibaren yeni teknolojiler ortaya çıkmakla kalmadı, bu teknolojilerin gelişimi zamanla gelişimi de gözlendi. Ayrıca mücevherat ve sanat gelişti. Kompleks toplumlar (yüzlerce insan) görülmeye başlandı. Bununla birlikte dinin ilk ortaya çıkışı da bu zamana denk düşmektedir.
  • 30 bin yıl önce Almanya’da başı aslan, vücudu insan olan bir heykel yapılmış. Bu, hayal gücünün o zamanki varlığının bir işareti.
  • 100 bin yıl önceki homo sapiens aynı bizim gibi görünüyordu ve üstelik bizimle aynı boyuttaki bir beyne sahipti. Ama çoğu araştırmacı, homo sapiens’in o zamanlar yeterli bilişsel yeteneklerinin olmadığını, bunların 70 bin yıl önce gelişmeye başladığını düşünüyor. 100 bin yıl önceki insanlar birbirleriyle iletişim kuramaz ve düşünmeyi hatırlayamazken, 30 bin yıl önce Almanya’daki o heykeli yapanlar aynı bizim gibi konuşarak (tabii ki kendi dillerinde) iletişim kurabilmiş ve düşünebilmişlerdir. Bu, bilişsel devrim. Tarihi başlatan devrim.
  • Bu bilişsel devrimin sebebine dair sadece spekülatif teoriler mevcut. Bunların en ağır basanıysa, önceden beynimizin sağ ve sol loblarının ayrı çalıştığı ve birbirlerine bağlanmalarıyla birlikte bu bilişsel yeteneklerin geliştiği.
  • Mitler, tanrılar, dinler bilişsel devrimle ortaya çıktı. İnsanların birbirleriyle dedikodu yapabilmeleri, yaklaşan tehlikeler konusunda iletişime geçebilmelerinden daha önemli bir etken.
  • Bildiğimiz kadarıyla başka hiçbir tür, olmayan şeyler hakkında konuşamıyor. Buna kurgusal dil diyoruz.
  • Kurgusal dil, homo sapiens’in başına gelmiş en iyi şeylerden biri ve büyük bir avantaj; çünkü sadece birey olarak düşünmemizi ve hayal etmemizi sağlamakla kalmıyor, bunu grup halinde yapmamızı da sağlıyor. Bizim türümüzü dünyanın efendisi yapan şey bu.
  • Karıncalar ve arılar, çok büyük sayılara varan türdeşleriyle işbirliği yapabilir ama yeni tehditlere ve olasılıklara karşı nasıl davranacaklarını bilemezler. Şempanzeler ve fillerde bu esneklik daha fazladır, ancak onlar da yalnızca küçük gruplar oluşturabilirler. Homo Sapiens, bu iki sorunu da eşzamanlı çözebilmektedir ve bu da dünyayı yönetebilmemizin en büyük sebebidir.
  • Şempanzeler kendi küçük gruplarında birbirlerini tanımak durumundadırlar. İnsanlarda da durum böyleydi ama bilişsel devrimle beraber dedikodunun yaygınlaşması daha büyük grupların oluşabilmesine imkan sağladı.
  • Ancak dedikodunun da bir sınırı var. Araştırmalar gösteriyor ki, bir insanın yakından tanıyabileceği insan sayısı 100’ü geçemiyor, dedikodu yapabileceği insan sayısı ise (ortalama) 150 civarında.
  • Bütün kurumlarda düzeni sağlanabilen gruplardaki kişi sayısı 150 ile sınırlı. Buna aileler, askeri kurumlar, şirketler de dahil. (Burda benim eklemek istediğim iki bulgu var. Facebook’ta yapılan bir araştırmaya göre insanların ortalama arkadaş sayısı 190. Aynı zamanda bu sayının medyanı ise 100. Diğer bahsetmek istediğim şey ise, GitHub adındaki yazılım şirketi. Bu şirketin, çalışanlarını yönetmesi için herhangi bir müdür pozisyonu bulunmuyor. Çalışanlar, kendilerini yöneten birileri olmadan çalışıyorlar ve Wikipedia’ya göre 2013 yılındaki çalışan sayısı 148.)
  • 150 kişilik bir grupta herkes herkesi tanıyabilir ama bundan daha büyük gruplarda bu oldukça zordur.
  • Bundan daha büyük gruplar, ancak ortak hayal gücü ile var olabilir. Bunun örnekleri ise din ve devlet (milliyetçilik) gibi kurumlar: Yani aynı şeye inanmak.
  • Hocus Pocus, latince “hoc est corpus meum” cümlesinden geliyor. “Bu benim bedenim” anlamını taşıyan bu cümle, katolik dogmaya göre uygun yerde ve zamanda, uygun şekilde giyinmiş bir rahip tarafından söylendiğinde, ekmek ve şarabı tanrının bedeni ve kanına çeviriyor.
  • Yalan ve inanç farklı şeyler. Yalan, gerçek bilindiği halde tersi söylendiğinde olandır. İnanç ise, fazla sayıdaki insanın aynı hayale inanmasıyla meydana gelir. (Yani daha önceden Türkiye’de olay olmuş “Allah yok, Din yalan” lafı, ateistler için bile yanlış bir söylem.)
  • İki türlü değişim mevcut: Genetik ve kültürsel.
  • İki şempanze türü var. Sıradan şempanzeler ve Bonobolar. Genetik değişikliğin toplumsal yapıyı etkilediğini bu iki tür şempanzeye bakarak görebiliriz. Sıradan şempanze toplulukları baskın bir erkek üye tarafından yönetilirken, bonobo toplulukları, dişi bonoboların ittifakıyla yönetilir. Bu genetiksel durum, kolay kolay değişmez.
  • Öte yandan, bir de topluluğun kültürsel değişim durumu var ki daha çabuk olabilir. Bundan 60 yıl önce Japonya’da Kushima Adası’nda bir deney yapılmış. Bu deneyde makak maymunlarına üstüne kum yapışmış olan tatlı patatesler verilmiş. Elleriyle kumu temizlemeye çalışan maymunlar başarıya ulaşamamış ama deneyi yürüten bilim insanlarının Emu adını verdiği dişi maymun, patatesi suya sokmayı akıl etmiş ve patatesi temizlemiş. Bu kültürsel gelişim nesilden nesile aktarılmış ve bugün dahi Kushima Adası’nın makak maymunları bu yöntemi biliyormuş.
  • Birebirde homo sapiens’in bir neandertale karşı şansı olamazdı; çünkü neandertal güçlüydü ve homo sapiens kadar da sofistikeydi. Ama iki tarafın kalabalık toplulukları karşı karşıya geldiğinde homo sapiens üstün geldi; çünkü homo sapiens’in bilişsel iletişim yetenekleri varken, neandertallerin yoktu.
  • Neandertaller ancak 3-4 kişilik grupları idare edebilirken, homo sapiens onlarca kişiyi aynı anda idare edebiliyordu.
  • Bilişsel devrimle neler değişti?
  1. Temel ihtiyaçlara yönelik, insanların birbirine haber verebilme yetisi gelişti.
  2. Dedikodu sayesinde insanlar arasında yüklü miktarda bilgi alışverişi başladı.
  3. Kurgusal dilin gelişmesiyle, insanlar aslında var olmayan şeyleri yaratmaya ve hayatlarını bu hayali ürünler üzerine kurmaya başladı. Bunlara ülkeler, insan hakları, şirketler, tanrılar da dahil.
  • Kurgusal dil, toplulukların sosyal davranışlarını çok hızlı bir şekilde geliştirebilmelerini/değiştirebilmelerini sağlıyor.

Ankara’da ne yenir?

Bahsettiğim şey tabii ki ev yemekleri değil. Bir Adanalı olarak Adana’da birçok iyi restoran ve cafe alternatifi bulunsa da, aynı durum Ankara için geçerli değil. Ankara’da geçirdiğim 5 yıl boyunca arabam olmadığı için ne yazık ki metronun ya da okul servisimin gidemediği yerlere pek gidemedim, ama bu sınırlar içerisinde oldukça sevdiğim yemekçiler oldu. İstanbul’a taşınalı 1 ay olmuşken geride bir referans bırakmak adına Ankara’da neler yenebileceği hakkında bir yazı yazmak istedim.

Mercimek Çorbası: Devrez

Esat üzerinde bulunuyor ve yanılmıyorsam 24 saat açık. Çorba kadar sunumları da oldukça güzel ve fiyatlar orta halli. Masada tabak olmadan nasıl salata yenir öğrenmek istiyorsanız bir uğrayın. 🙂

Pizza: Pizzacı Altan

Burayı ne yazık ki çok geç keşfettim; İstanbul’a taşınmadan yaklaşık 1 hafta önce beni buraya Berkan götürdü; o bir hafta iki güne bir pizza yemeye buraya gittik. Yaklaşık 2 yıldır açıklar ve Kennedy üzerindeler. Yakında Ankara’da ODTÜ ve Bilkent şubelerini açmayı planlıyorlarmış. Şu anda hatırlamadığım bir tatil beldesine de şube açacaklar. Ustası 2 yıl İtalya’da ve Almanya’da kalmış. Gerçek İtalyan pizzası yaptığını iddia ediyor ama ben öyle düşünmüyorum. Yine de pizzaları çok lezzetli. Pizza boyları standart ve en pahalı pizza yanlış hatırlamıyorsam 13 TL idi. Beni doyuruyor. Karışık pizzayı normalde sevmem ama buradaki hoşuma gitti. Özel iki lezzet denemek isterseniz etli pizza ve pastırmalı pizza şahane.

Pizza: Turtles Pizza

Mekanın kendisine hiç gitmedim ama sıkça Yemeksepeti üzerinden sipariş verdik. Pizzaları Altan’ınki kadar özel bir lezzete sahip olmasa da oldukça lezzetli. “Maç Menüsü” özellikle güzel. Pizzalarının özel tarafı ise çok büyük olmaları. 50 cm çapında pizza yapıyorlar. İlk sipariş verdiğimizde pizza kutusu düz bir şekilde kapıdan geçmemişti. Şimdi kutuları biraz küçülttüler – artık kapıdan geçebiliyor, ancak pizzanın bir kenarı hafif kıvrılmış şekilde geliyor; çünkü kutuya sığmıyor. 🙂 Fiyatı pizzanın boyutlarına göre oldukça ucuz. 50 cm çapındaki pizza normal boyutlardaki 4 insanı tıka basa doyurabilir.

Piliç Çeşitleri: Germeç Piliç

Hayatımda yediğim tartışmasız açık ara en iyi piliç ürünlerini burası yapıyor. Fiyatları gün geçtikçe artsa da hala birçok alternatifine göre ucuz. Birkaç ay önce 24 saat çalışmaya başladılar ve gece 3.30’a kadar da eve servis yapıyorlar. Piliç seviyorsanız mutlaka denemelisiniz. Pilavlarının tadı günden güne değişiyor; ama eğer sıcak ve taze pilava rast gelirseniz, hele bir de o pilavın üstüne ızgarada pişmiş tavuğun yağı akmışsa gel de yeme de yanında yat. Benim favorim Germeç Spesiyal. Birçok ürününü deneme imkanı bulabiliyorsunuz. Kaburga, pirzola ve kanat ayrıca şahane.

Kokoreç: Kokoreççi Hacı

 

İzmir usulü kokorecin ne demek olduğunu ben Hacı sayesinde öğrendim. Ondan sonra fark ettim ki, ben o güne kadar hiç kokoreç yememişim. Ankara’da kokoreci İzmir usulü yapan farklı yerler de keşfettim ama hiçbiri Hacı’nın lezzetinin yanına bile yaklaşamadı. Eğer Adanalıysanız ve şırdanı seviyorsanız, bu usul kokoreci de seveceksiniz. İnce ince kıymak yerine kokoreci fırınlayıp büyük parçalar halinde doğruyorlar. Üzerine isterseniz acı. Bence daha iyisi yok. Bu arada tabii ki söylemek gerek: Yemeniz gereken kokoreç türü fırın kokoreç.

Hamburger: The Bigos

Ankara’da “Burger & Beer” konseptine sahip olan çok fazla mekan yok. The Bigos bunlardan biri. 7. caddenin sonu ile 6. caddenin kesiştiği yerde ve akşamları yer bulmak oldukça zor olabiliyor. Hamburgerleri hala yediğim en güzel hamburgerler. İstanbul’da da birkaç yerde yedim, ancak bu konudaki kararım değişmedi. Üstelik hamburger, patates ve biraya toplamda 20 TL gibi bir fiyata sahip olabiliyorsunuz. Sundukları sos çeşitleri de ayrı güzel. Jack & Daniels’ın barbekü sosunu ilk defa burda yedim – içinde viski de mevcut ve tadı çok güzel. Bigos’un konsepti direkt olarak ABD’ye selam çakıyor, bu nedenle burda Dr. Pepper ve Mountain Dew gibi içecekler, Oreo gibi kurabiyeler ve ABD menşeili soslar da bulmanız mümkün. Bunun yanında tavukları ve balıklarını da denedim, onlar da gayet güzel ama hamburgerlerini tek geçerim.

Fırın Ürünleri: Big Baker

Yanlış bilmiyorsam açılalı 1 yıl oldu ya da olmadı. Kısa bir süre sonra da favori kahvaltı mekanımız oldu. Yazın açık havada, kışınsa kapalı balkon tarzında hizmet veriyorlar. İçeride otururken fırınla aranızda herhangi bir duvar yok, bu nedenle mutfağı sürekli izleyebiliyorsunuz. Kendi ekmeklerini kendileri yapıyor ve hamur kullandıkları ürünlerinde kendi fırınlarını kullanıyorlar – ki buna hamburger ve pizza da dahil. Ancak benim buradaki favori yiyeceğim bir Karadeniz harikası olan Mıhlama. Mıhlamayla birlikte kendi ekmeklerinden de getiriyorlar ki ban babam ban.

Makarna: Bacchus

Gerçek İtalyan makarnası aramıyorsanız ama orgazmik bir makarna yiyeyim diyorsanız, aradığınız mekan burası. Maksimum 14 TL’ye Ankara’da yiyebileceğiniz en iyi makarnalardan birini burada yiyebilirsiniz. Hacettepe Üniversitesi’nin hemen arka tarafında Hamamönü’nde konuşlanmış; yani öğrencilerle iç içesiniz. Fettucini ya da Tagliatelle gibi çeşitleri yok. Sadece Penne ve Spagetti yapıyorlar ama her bir Penne çeşidi birbirinden güzel. Özellikle (köri soslu, sebzeli) tavuklu penneler bir harika. Benim gibi yemek azmanı bir insan sabah burada bir porsiyon makarna yiyip ertesi güne kadar tok kalabiliyor. Porsiyonları da işte böyle doyurucu. Gerçi genelde Tuğçe’nin bitiremediklerini de ben yiyorum ama olsun. 🙂

Tatlı: Aylak Madam

Yemeklerini o kadar da sevmiyorum ama ortamı ve tatlıları oldukça güzel. Dondurmalı Brownie özellikle denemeye değer. Sıcak şarap içmek için de alternatif bir mekan olarak düşünülebilir. Eskiden Don Kişot vardı, oranın sıcak şarabı çok iyiydi. Son gittiğimizde pek beğenmedik, şimdi de baktım ve gördüm ki işletmeci ortak arıyorlar ve mekanı değiştirme niyetindeler. O nedenle Don Kişot’u ek olarak yazmak istemedim.

Nargile: Tömbeki

Genel olarak Kızılay’da gidilebilecek nadir bir iki nargileciden biri. Bahçeli 7. caddedeki Havelka kalitesinde yapıyorlar. Alkollü bir mekan olmaları nargilenin yanında artı oluyor.

Şimdilik aklıma gelen mekanlar bu kadar. Eminim ki unuttuğum birkaç mekan daha var ama şu anda ne kadar düşünürsem düşüneyim aklıma gelmiyor. Aklıma yeni bir şeyler gelirse bu yazıya not düşerek gerekli düzenlemeleri yaparım. Sizin favori mekanlarınız varsa siz de yazabilirsiniz.

Schindler’s List

1993 yapımı film, 2. Dünya Savaşı sırasında Almanya’nın Polonya’yı işgali sonrası, ucuz iş gücü doğacağının bilincinde olan iş adamlarından biri olan Oskar Schindler’in Krakow’a gelmesini ve bundan sonra başından geçenleri anlatıyor. Filmin iyi olduğunu zaten herkes söylüyor, yine de ben filmi izleyene kadar bunun gerçek bir hikayeden alınma olduğunu bilmiyordum. 1982 yılında Schindler’in Gemisi adıyla yayınlanan kitaptan uyarlanmış bir Steven Spielberg filmi. Schindler’in kendisi hakkında kısa bir yazı okumak isterseniz burdan buyrun 🙂

http://www.nasilunluoldu.com/oskar-schindler

Yazının bundan sonrası filmle ve hikayeyle ilgili spoiler içermektedir; okumak tamamen sizin inisiyatifinizde.

Oskar Schindler, aslında fırsatları iyi gören bir iş adamı. Nazi Partisi’nin bir üyesi olarak, Alman işgali altındaki Krakow’a geliyor ve burda yahudilerin elinden alınan bir fabrikanın başına geçiyor. Kendine yahudi bir muhasebeci buluyor. O dönemin en ucuz köle-işçileri haline gelen yahudileri çalıştırmaya başlıyor. Sonrasında ise şehirde bulunan üst düzey Nazi yetkilileriyle zaman zaman yağ çekerek olsun, zaman zaman minnettarlığını göstererek olsun arasını iyi tutuyor ve işlerinin aksamamasını sağlıyor. Oskar Schindler’i diğer iş adamlarından ayıran iki büyük özellik var: Bunlardan biri kendini ve işini pazarlamayı iyi bilmesi. Diğeri ise, savaş sırasında Almanların çoğunun böcek gibi davrandığı yahudilere nispeten daha iyi davranması.

Bunları düşününce filmde/hikayede iki kırılma noktası olduğunu görüyoruz. İlki, Schindler’in adının kurtarıcı olarak çıkması. Kendisi böyle tanınmayı asla istemiyor; çünkü Nazi Partisi ile bir kez bozuşmayagörsün, işlerine devam edemeyecek. Aynı zamanda bu kadar ucuza işçi de çalıştıramayacak. Köle-işçi yahudilere iyi davranmasının tek sebebi ucuz maliyete üretimi artırmak. Fakat iyi davranışları, bazı yahudilerin kendisine kurtarma istekleriyle gelmesine sebep oluyor. Henüz kitabı okumadım ama filmden anladığım kadarıyla Elsa adıyla saklanan gizli yahudinin Oskar’ın yanına gelip de anne babasını fabrikaya aldırmak istemesi ilk kırılma noktası. Burda Oskar’ın aklına gelecekte yapacaklarının tohumları ekiliyor.

İkinci kırılma noktası ise, Amon Goeth’in çalışma kampına gelmesinin ardından olanlar. Yahudilerin keyfi olarak öldürülmesi ve hatta gettonun bir kısmının tamamen yok edilmesini gören Oskar Schindler’in insani duyguları ön plana çıkmaya başlıyor. Bir iş adamı olarak geleceğini düşünmektense, insanları kurtarmaya yönelik eylemler içerisine girmeye başlıyor. Filmin bu kısmında kırmızılı kızı da görüyoruz. Siyah-beyaz bir dünyanın içerisinde yüreğimizi ağzımıza getirerek Alman askerlerinden kaçıp bir yatağın altına saklanıyor.

Bu kırılma noktalarından sonra, Oskar öncelikle çalışma kampının komutanı Amon ile arasını iyi tutuyor ve sonrasında ona olan yakınlığının verdiği samimiyetle, ona gücün asıl anlamını aktarmaya çalışıyor. Bir nevi konuşma yoluyla yahudileri korumaya çalışıyor. Asıl gücün, elinde öldürme gücü olmasına rağmen öldürmemekten geçtiği düşüncesini aşılamaya çalışıyor. Bir yere kadar başarılı da oluyor; fakat Amon gibi şımarık bir adamın bu konudaki fikrini temelli değiştiremiyor. Filmin sonrası ise artık kazandığı bütün servetini ve parti içerisinde kurduğu ilişkileri kullanarak nasıl 1100’den fazla yahudiyi soykırımdan kurtardığını anlatıyor.

Bu bir eleştiri yazısı değil, sadece aklımda kalan bu iki kırılma noktasını yazmayı ve filmi özetlemeyi amaçlamıştım. Filmin gerçek hikayeden alınma senaryosu kadar çekimleri ve oyuncuları da şahane. Filmin sonunda Schindler yahudileriyle ilgili bilgiler de veriliyor ve başta ne amaçla geldiği Krakow’dan nasıl bir insan olarak döndüğünü fark edince, insan kendini tutamıyor, ağlıyor. Gerçi beni asıl duygulandıran, bugün hala Oskar’ın kurtardığı insanlardan bir kısmının hayatta olmasıydı. Filmin sonunda bu insanların Oskar’a olan sevgilerini görünce içim parçalandı. Kendisi belki savaştan sonra girdiği işlerin hepsini batırdı, evliliğiniyse yürütemedi; ancak bu dünyaya çok büyük bir katkı sağladığı kesin. O artık asla unutulmayacak.