2015’te neler yaptım?

2015 bitti. 2014’te başladığım hedeflerime ulaşma macerama bu yıl da devam ettim. Fakat çeşitli çok büyük olaylar yüzünden o kadar yorulduğum bir yıl oldu ki, gördüğüm kadarıyla hedeflerimin birçoğuna ulaşamamışım. Zaten yazının sonunda da açıklayacağım üzere, taktik değiştiriyorum. Çünkü ne kadar yoğun olursam olayım, biliyorum ki her zaman hedeflerimin önüne engeller çıkabilir. Bu beni yıldırmamalı.

Bu yılın benim için en önemli olayı: Tuğçe ile evlendik! Hedeflerime de koymuştum, belki biraz cepte bir hedef gibi görünebilir ama yaşarken öyle olmadığını hissediyorsunuz. Bir diğer büyük olay ise Yetenek.li’nin kapanması. 60 bin kullanıcı barajını aşıp, kayda değer bir aylık ziyaretçi sayısına ulaşsak da, arkasında şu an anlatamayacağım sebeplerden dolayı Yetenek.li’ye son vermek durumunda kaldık. Fakat Ağustos itibariyle başladığımız yeni bir şeyler var; ki bu da bu yılın (ve çok büyük olasılıkla önümüzdeki yılın) benim için en büyük olaylarından biri. 🙂 Fakat onu da şimdi anlatmayacağım. Ufaktan listeye geçiş yapalım.

Kişisel

  • 20 kitap oku 26/20
    • Bu kadar yoğun olmasam çok daha fazlasını okumuş olabilirdim. Bu yıl inanılmaz kitaplar okudum; belki de benim için en aydınlatıcı/motive edici olanı Peter Thiel‘in Zero to One‘ıydı. Adam gerçek bir vizyoner. – 100%
  • 75 kiloya düş 94/75
    • Bu yılki en büyük başarısızlığım olabilir. 82 kiloyla başladığım yılı 94 kilo ile kapattım. Bunun arkasındaki en büyük sebep çok çalışmam ve Tuzla’da yaşadığım/evlilik öncesi olduğum için spor yapamamamdı. Bu kadar sık kilo verip geri almak oldukça sağlıksız. Fakat bu kiloda kalmak daha da sağlıksız. O yüzden bu yıl odaklanacağım noktalardan birisi bu. – 0%
  • 6 film hakkında yaz 0/6
    • Çok fazla film izledim ama hiçbiri hakkında yazmak içimden gelmedi. – 0%
  • Eduardo’yu bitir
    • Başladığım ama devam edemediğim kitap denemem. Kabul ediyorum: Kitap yazmak önemli derecede motivasyon ve konsantrasyon gerektiriyor. Benimse kafamı meşgul eden çok fazla şey vardı. Hareketsiz olmam bu yıl birçok şeyi etkiledi; bu madde de onlardan biri. – 0%
  • Fransızca bir kitap oku 0/1
    • Pekala; Fransızca’yı koyverdim! Fakat İsveççe öğrenmeye başladım. Yeni bir şeylere geçmem gerekiyordu. Yıllar boyunca Fransızca öğrenmeye çok kez başladım, belli bir seviyeye geldim ve bıraktım. Demek ki Fransızca beni yeterince motive edemiyor. İsveççe ile şu an aramız çok daha iyi. İsveççe ise, önümüzdeki yıl için daha anlamlı bir hedefi hak ediyor. – 0%
  • 6 rüyanı yazıya dök 0/6
    • Zamansızlık… Ya da bu sadece bir bahane. 🙁 Başucuma bir defter koymak yetiyor. Neyin zamansızlığı? Tekrar denenecek bir hedef bu da. – 0%
  • İncil, Kuran ve Tevrat’ı oku 0/3
    • Kuran’ı okumaya başladım ama sanırım yolda ilgimi kaybettim. Türkçe değil, sanırım Oxford Press’ten basılmış İngilizce versiyonunu okuyorum. Devam edebilirim, emin değilim. Onun yerine Budizm’e merak saldım. Bence çok daha ilgi çekici bir prensipler dizisi. Yine de bu kitapları da okumayı istiyorum; sanırım Budizm ile beraber dünyadaki çoğu insanın bağlı olduğu dini (her ne kadar Budizm bir dinden çok düşünçe şekli olsa da) anlamama yardımcı olacak. – 15%

Kategori yüzdesi: 26%

Günlük

  • Mahalleyi keşfe çık
    • Tuzla’nın nesini keşfe çıkacaktım? Bunu bir nebze Bostancı’da yaptım sayılır. Ama amaca yönelik değildi. Bilmiyorum. Hala olabilir? – 0%
  • 1 ay boyunca vejetaryen olarak yaşa
    • Zamansızlık. 1 hafta olarak düzenlemeyi de düşündük (Tuğçe ile birlikte) ama ben 1 haftanın anlamsız olacağını düşünüyorum. 1 ay oldukça önemli. – 0%
  • 20 lirayla 1 hafta yaşa
    • Bu maddeyi detaylandırıp 2016’da tekrar uygulamayı planlıyorum. – 0%

Kategori yüzdesi: 0% 🙁

Sevgiliyle Birlikte

  • Daha önce gitmediğin 5 farklı yere git 3/5
    • Bu yıl Nisan ayında Berkan ve Pınar ile İspanya’ya, Alican ve İnci’yi ziyarete gittik. Barcelona’dan başlayan yolculuğumuzda Katalonya’yı gezdik; Aigüestortes adında bir dağa çıktık. İnanılmaz bir yerdi. Ekim başında balayımız için Göcek’e gittik. Aralık ayında ise Pınar ve Muzaffer ile Kocaeli’nde güzel bir bungalov tatili yaptık. – 60%
  • Telefonunu yanına almadan tüm bir gününü dışarda geçir
    • Yine olmadı. Bu da aslında bana önemli bir şeyi gösteriyor: Telefonlarımıza bağımlı yaşıyoruz! – 0%
  • Evlen 🙂
    • Evlendik! 🙂 – 100%

Kategori yüzdesi: 74%

Hayat

  • Sevdiğin bir muhite taşın
    • Bu yılın en büyük başarılarından biri bu olabilir. Hayvan dostu bir muhite taşındık: Bostancı. Sahile yakın, metroya yakın, her yer kedi dolu. Buralar çok güzel. 🙂 – 100%
  • Blogdaki portfolyoyu güncelle
    • Gerek duymadım. – 0%

Kategori yüzdesi: 90%

Spor

  • Toplamda 100 km koş 5.3/100
    • Tuzla’da koşacak yer yoktu. Düşünüyorum da, Tuzla beni gerçekten kötü etkilemiş. Bostancı’ya taşındıktan sonra şimdilerde ancak normal hayatımıza dönebiliyoruz. Bu yıl çok daha farklı olacak. 🙂 – 5%
  • Avrasya Maratonu’nda 10 km koş
    • Biletimizi aldık, koşacağız. 1 hafta kala ayağımı yaraladım. İçimde ukte kaldı. 🙁 – 0%
  • Bridge Jumping yap
    • İspanya’da yapacaktık ama zaman yaratamadık. – 0%
  • P90X3’ü 1 kere bitir 0/1
    • Eh… – 0%

Kategori yüzdesi: 2%

Programlama

  • Hacker Rank’te 7 Game Theory Challenge’ı çöz 0/7
    • Sanırım ilgim programlamadan çok business problemleri çözmeye yöneldi. Bilmiyorum. Hiç içimden gelmedi. – 0%
  • Project Euler’de 5 soru çöz 0/5
    • Aynı şekilde. – 0%

Kategori yüzdesi: 0%

Kariyer

  • Yetenek.li‘nin 250 bin üyeye ulaştığını gör 60000/250000 – 24%
  • Yetenek.li‘nin iOS uygulamasını çıkar – 0%

Kategori yüzdesi: 18%

Akademik

  • Coursera üzerinde 4 ders tamamla 0/4 – 0%
  • GMAT sınavından 780 puan al
    • 680 aldım. Hedefi yüksek tutmak iyidir. 🙂 800 üzerinden fena bir puan değil bence. – 87%
  • Yüksek lisansa başla – 100%

Kategori yüzdesi: 67%

Toplum

  • 3 TEDTalk çevir 0/3
    • Topluma yönelik hedeflerimde farklı şeyler yapmaya karar verdim. – 0%

Kategori yüzdesi: 0%

2015 yüzdesi: 37%

Dipnot: Hesaplamaları nasıl yaptım? Her kategorideki maddeleri önem sırasına göre dizip ağırlıklı ortalamalarını aldım. Sonra da aynı işlemi kategoriler arasında yaptım.

2016 ilk çeyrek hedeflerim burda: http://e-k.in/hedefler-2016-ilk-ceyrek/

2014’te neler yaptım?

2014 bitti. Hem dönüp bu geçen yılda neler yapmışım, hem de hedeflerimde ne kadar ilerleyebilmişim değerlendirmenin zamanı geldi.

Bu yıl birçok kilometre taşını geride bıraktım. Geçtiğimiz Ocak ayında Bilkent‘ten sonunda mezun oldum. Artık Bilgisayar Mühendisi adı altında bir ünvanım var. Hemen ardından 1 Şubat’ta 7. yılımıza yaklaşırken nişanlandık. Mart ayında Yetenek.li ilk defa haber oldu: Webrazzi’de haberimiz çıktı. Haberin etkisiyle 1000 kullanıcı barajını geçtik. Yaz aylarında büyümeye başladık ve Kasım’daki Web Summit‘e davet edildik. Röportajımız yapıldı, Yetenek.li olarak tekrar haber olduk. Tuğçe’yle beraber Türkiye’yi gezmeye başladık, annem ve kardeşimle (Özgür) beraber Yunanistan’a gittik. Özgür üniversiteyi kazandı ve İstanbul’a geldi.

Peki ilk defa listelediğim hedeflerde ne durumdayım?

Kişisel

  • 12 kitap oku 24/12
    • Bu yıl aynı zamanda kitapları orijinal dilinde okumaya başladığım yıl da oldu. Çeviri kitaba mahrum kalmak, Türkçe çevirmenlerin kalitesi yüzünden oldukça kötü. Tabii İş Bankası, Can, YKY gibi yayınları tenzih ederim. Özellikle İş Bankası’ndan çeviri yayın okumak hala büyük bir zevk benim için. – 100%
  • 82 kiloya düş 81.9/98
    • Önce ketojenik diyetle (Yiğit sağ olsun), sonra biraz sporla, sonra da beslenmeme dikkat ederek hedefime ulaştım, mutluyum. Medium bedene düştüm. 🙂 – 100%
  • IMDb ilk 250 listesinden 50 film izle 12/50
    • Hedefin şeklinde sıkıntı olduğuna kanaat getirdim. Sayması oldukça zor oldu, bir yerden sonra da bıraktım. Listeden 50’den fazla film izlemişimdir. Ama eski izlediklerimi saymıyordum. Yeni yıl için böyle bir hedef ekler miyim bilmiyorum. – 24%
  • İlk kitabını yaz
    • Bitmedi ama başladım! Başlamak bitirmenin yarısı derler. Biraz mühendis kafasıyla yazdığım için de önce kitabın taslağını ve hikaye akışını kurguladım. – 25%
  • Orta seviyede Fransızca öğren
    • İlk aylarda Duolingo ile bir miktar ilerleme kaydetmiştim ama “orta seviye” çok göreceli bir kavram olduğu için bu madde beni yeterince motive edemedi. Fransızca öğrenmeyi hala istiyorum. Yeni yıl için farklı bir hedefim olacak. – 10%
  • Orta seviyede Yan Flüt öğren
    • Yan flütüm yamuldu ve sonrasında da paslandı. O yüzden bırakmak zorunda kaldım. Henüz yenisini almadım, bu yıl almayı da düşünmüyorum. Bir yıl ara vereceğiz anlaşılan. Oysa Mamak Türküsü’nü çalmaya başlamıştım. 🙂 – 10%
  • 10 rüyanı yazıya dök 0/10
    • Bu hedefi sonradan koydum. Sanırım üşengeçlikten ve kalan zamanın kısalığından dolayı 1 tane bile yazmadım. Rüyalarımı yazmak bana farkındalık kazandırıyordu. Tekrar deneyeceğim. – 0%

Kategori yüzdesi: 51%

Günlük

  • Telefonunu yanına almadan tüm bir gününü dışarda geçir
    • Planladım ama yapamadım. Ne acı değil mi? Aslında bir benzerini bu yıl Hacıllı’da kamp yaparken başarmıştım ama onu saymıyorum. Sonradan bu maddeyi Tuğçe’yle yapmaya karar verdik, Gülfemin’in önerisiyle de günümüzü Balat’ta geçirmekte karar kıldık. Ama çok geç kaldık, yıl bitti. Bu benim bu yılki en büyük başarısızlığım. 1 günümü bu hedefimi tamamlamak için ayırmadım. – 0%

Kategori yüzdesi: 0%

Sevgiliyle Birlikte

  • 2 farklı ülkeye git 1/2
    • Pek gitmiş sayılmayız, bu yıl yurtdışı açısından verimsiz bir yıl oldu. Alaçatı’yı ziyaret ettiğimizde Yunan adalarından Chios’u (Sakız) günübirlik ziyaret ettik. Yunanistan topraklarına bastık mı bastık. 🙂 – 50%
  • Türkiye’de daha önce gitmediğin 3 farklı yere git 3/3
    • Bu da bu yılki en büyük başarılarımızdan olabilir. Sırasıyla Hacıllı’da Berkan ve Pınar’la kamp yaptık, Alaçatı’da 7. yıldönümümüzü aylak tatil yaparak kutladık ve Bozcaada’da Gülfemin, Mithat ve Özgür’le nefis zaman geçirdik. Sırasıyla Nisan, Mayıs ve Haziran aylarına sıkıştırmış olsak da hepsi birbirinden güzeldi. – 100%
  • Postcrossing’den 52 kartpostal al 0/52
    • Yapmadık. Daha doğrusu ilk 5 kartpostalı göndermek için hazırladık ama bir türlü postaneye götüremedik. Başkalarından kartpostal alabilmek için önce sizin atmanız gerekiyor. Sonrasında da sıkıldık, yani en azından ben sıkıldım. O kadar güzel bir madde gibi gelmemeye başladı. – 0%

Kategori yüzdesi: 67%

Spor

  • Toplamda 250 km koş 171.78/250
    • Bitiremedim. Çok iyi gidiyordum, yaz ayları bitmeden bu seviyeye ulaştım. Sonradan çok sevdiğim Ataşehir’den Tuzla’ya taşınınca elimde olan ortam kayıp gitti. Koşacak morali bir türlü bulamadım. Şimdi koşmaya devam etmek istiyorum ama ancak arabayla sahile inerek yapabileceğim gibi. – 68%
  • Avrasya Maratonu’nda 15 km koş
    • Kayıtları kaçırdım desem? Erteleye erteleye kaçtı iyi mi. – 0%
  • Bungee Jumping yap
    • Yapacak yer bulamadım. Gerçekten. Fakat Nisan’da İspanya’ya gidiyorum, orda bungee değil de bridge jumping yapılan bir yer buldum. Pınar’la atlayacağız umarım. 🙂 – 0%

Kategori yüzdesi: 34%

Programlama

  • 52 Project Euler problemi çöz: 6/52
    • Haftada bir tane hedef koymak çok mantıklı değilmiş. Hedefi çok yukarı çekmişim; bitmeyeceğini içten içe bildiğim için de devam etmemişim. Sorular gittikçe zorlaşıyor, ilk 50 sorunun basitliği yok. – 11%
  • Python ile bir uygulama geliştir
    • Bir miktar Python öğrendim. Sonra bir şeyin farkına vardım: Python’ın bana şu an için hiçbir getirisi yok. Ben de Python yerine Objective-C öğrenmeye başladım ve iki tane basit uygulama geliştirdim. Şimdi Yetenek.li’nin iOS uygulamasını yapanlardan biriyim. Hatanın neresinden dönsen kârdır. – 75%
  • NodeJS öğren
    • Öğrenmeyi çok istiyordum. Öğrendim. Uygulama bile geliştirdim: http://www.natokafa.com – 100%
  • AngularJS öğren
    • Fırsat olmadı. Mobil işlere kaydığım için de şimdilik gerekli görmüyorum. – 0%
  • xx satır kod yaz: 0/xx
    • Fark ettim ki çok saçma bir hedefmiş. Kaç satır kod yazdığının önemli olduğu bir yer varsa o da ne kadar az yazdığın; daha doğrusu ne kadar az yazarak ne kadar çok iş hallettiğin. Bu madde için bir istisna uygulayacağım ve değerlendirmeye almayacağım.

Kategori yüzdesi: 62%

Kariyer

  • Yetenek.li‘nin 100 bin üyeye ulaştığını gör 32269/100000
    • Büyümeye devam ediyoruz. Yetmez ama evet! – 32%

Kategori yüzdesi: 32%

Akademik

  • Coursera üzerinde 6 ders tamamla 3/6
    • Listedeki favori maddelerimden biri. Daha fazla ders de bitirebilirdim, hatta 2 farklı dersin de yarısındayım. Gamification, Game Theory ve Model Thinking derslerini tamamladım. Üçünden de sertifikamı aldım. – 50%
  • GMAT sınavından 700 puan al
    • GMAT için çalışmaya başladım. Malum bu yıl yüksek lisansa başlamayı düşünüyorum. Ama sınava giremedim çünkü kendimi $250 vermeye hazır hissedemedim. 🙂 Deneme sınavında bu puana yaklaştım ama artık 700 değil daha yüksek bir puan almayı hedefliyorum. – 35%

Kategori yüzdesi: 45%

Toplum

  • 10 TEDTalk çevir 4/10
    • Bir süre sonra sıkıldım ve bıraktım. Toplamda 10’dan fazla çevirim var. Devam edecek miyim henüz bilmiyorum. – 40%

Kategori yüzdesi: 40%

2014 yüzdesi: 48%

Dipnot: Hesaplamaları nasıl yaptım? Her kategorideki maddeleri önem sırasına göre dizip ağırlıklı ortalamalarını aldım. Sonra da aynı işlemi kategoriler arasında yaptım.

2015 hedeflerim burda: http://e-k.in/hedefler-2015/

Cryptography I

Introduction to Data Science dersi devam ediyor, şimdi yine Coursera üzerinde Cryptography dersi başladı. Dersi Stanford University’den Dan Boneh veriyor. Derse güzel bir giriş yaptı, biraz da işin tarihiyle ilgili bilgiler verdi. Bunları paylaşmak da şimdi bana düşüyor.

Kriptografi, veri alışverişlerinde güvenliği sağlamak için kullanılıyor. Buna internet, GSM, Bluetooth, Wireless communicationları da dahil. Peki kriptografinin amacı ne?

  1. No eavesdropping (iletişimin dinlenmesini engelleme)
  2. No tampering (iletişimin kurcalanmasını/verinin değiştirilmesini engelleme)

Şimdi ortada iki adet algoritma bulunuyor. Bunlardan birisi encryption algoritması, diğeriyse decryption algoritması. Encode ve decode diyelim bunlara. Bu tarz algoritmalarda encryption algoritmaları kamuya açık şekilde dağıtılıyor; zaten burda korumayı sağlayan temel öğe “secret key” denen anahtar kelime. Bu anahtar kelime encode ve decode eden bilgisayarlar tarafından bilindiği ve iletişim sırasında açığa çıkmadığı için güvenli bir iletişim sağlanmış oluyor. Dan Boneh diyor ki, “bu tarz bir yaklaşıma (secret key) sahip olmayan cipherları kesinlikle kullanmayın.” Buna sebep olarak ise reverse engineering ile bu algoritmaların kolayca kırılabilmesi.

Konu üzerinden biraz atlama yapalım ve dijital imzalardan bahsedelim. Gerçek hayatta imzamız tek ve benzersiz. Ancak aynı yöntemi dijital dünyada kullanamıyoruz; çünkü böyle imzalar kolaylıkla kopyalanabilir. Bunun yerine dijital imzaların güvenliği, her seferinde imzanın değiştirilmesiyle sağlanıyor. Aranızda kullanan varsa mobil imzaların çalışma şeklinin buna bir örnek olduğunu fark edecektir. Mobil imza kullanırken bize her seferinde 32 karakterlik farklı bir alfanumerik kod gösterilir ve bu kodun server ve client üzerinde aynı olması beklenir.

Dan Boneh burda biraz seçim sistemlerinden bahsediyor. Kriptografi ile bireysel oylar açığa çıkmadan istatistiksel sonuçların verilebileceğini söylüyor. Sonra da benzer yöntemle kapalı sistem açık artırmalar yapılabildiğini anlatıyor. Bunu anlatırken benim hoşuma giden bir örnek verdi: Vickrey Auction. Bu açık artırma sistemine göre (ki GittiGidiyor da bu sistemi kullanmaktadır) en yüksek teklifi veren açık artırmayı kazanır ancak ödeyeceği miktar, en yüksek ikinci teklif kadardır. Seçim ve açık artırma sistemlerini kriptografiye bağlayan nokta, tüm bu sistemlerin bir trusted authority üzerinden çalışması; daha doğrusu az sonra söyleyeceğim üzere buna gerek olmaması. Siz bu trusted authority’ye güvenmek zorundasınız ki bu trusted authority gerekli sayımları yapacak ve size sonucu verecek. Ancak bu otoriteye her zaman güvenemezsiniz.

Kriptografi dünyasında bir teorem diyor ki: “Anything that can done with trusted authority can also be done without.” Yani diyor ki, trusted authority ile yapılan her işlem, onsuz da yapılabilir.

Bunları anlattıktan sonra, Google’ın iki üç yıldır kullanmakta olduğu deneysel bir arama algoritmasından da bahsediyor – ki gizliliği sağlamak ve hızı artırmak konusunda bence çok iddialılar. İstemci (client) arama yapmak istediği query’yi encrypted olarak Google’a yolluyor, Google bunu decrypt etmeden gerekli aramayı yapıyor ve aynı şekilde sonuçları da encrypted olarak istemciye geri yolluyor. Dan Boneh bu uygulama için crypto magic terimini kullandı. Ben mi çok basit düşünüyorum bilmiyorum ama Google’ın elindeki inanılmaz büyüklükteki datanın bu uygulamanın arkasındaki güç olduğunu düşünüyorum. Yine de çok farklı secret keyler olduğunu düşününce bu işlemler o kadar da kolay değil.

Kriptografinin üç adımı var:

  1. Precisely specify threat model
  2. Propose a construction
  3. Prove that breaking construction under threat model will solve an underlying hard problem

Encrypter’ın ve decrypter’ın ikisinin de aynı secret key’i kullandığı cipherlara symmetric cipher deniyor.

Buraya kadar oldukça karışık bir yazı yazmış olduğumu fark ettim, ancak elimde derste tuttuğum notlar bulunuyor ve bu notlara bakarak yazıyorum. Biraz derleme bir yazı olduğunun farkındayım ancak şimdi de kısa bir kriptografi tarihiyle devam edeceğim. Bahsedeceğim tüm yöntemler tarih boyunca çeşitli zamanlarda kullanılmış ve hepsi kırılmış yöntemler. Zaten Dan Boneh üstüne basa basa şunu söyledi: “Yeni bir kripto metodu yaratmaya çalışmayın; siz bunu kamunun analizi için açar açmaz birileri kırıp geri gönderecektir. Yıllar boyunca kırılmamış ve yüzlerce kişi tarafından test edilmiş hali hazırdaki metodları kullanmak çok daha yararlı olacaktır.”

İlk örneğimiz substitution cipher. Artık anaokullarında dahi öğretilen, basit yer değiştirme metodu. Bir harfi farklı bir harfle kodluyorsunuz ve şifrelemiş oluyorsunuz. Bunun bir benzerini Caesar yapmış, buna da Caesar cipher denmiş. Substitution cipher’dan daha da basit, çünkü herhangi bir key kullanmıyor. Substitution cipher’da herhangi bir harfe istediğiniz harfi atayabiliyorken, Caesar cipher’ın sabit bir key space’i var. O da tüm harfleri üç kere kaydırması. Yani A yerine D, B yerine E vs. koyuyor.

Bu noktada daha ilginç bir noktaya geliyoruz ve Dan Boneh İngilizce yazınında en çok kullanılan harfin 12.7% ile E harfi, ikincinin 9.1% ile T harfi, üçüncünün de 8.1% ile A harfi olduğunu söylüyor. Harflerin kullanılma oranlarının bilinmesi, mesajları kırma yolunda önemli bir adımmış. Bu üç harf dışındaki harflerin hepsi yaklaşık olarak aynı frekansa sahiplermiş – fakat Q ve X gibi nispeten az kullanılan harfler de varmış.

Bir substitution cipher’ı kırmak için bu frekanslardan faydalanıyoruz. Hatta ve hatta daha da ileri gidip digram denen ikili harflerin frekanslarını da kullanıyoruz. Boneh, örnek olarak yine İngilizce yazınında en çok kullanılan ikilileri “he”, “an”, “in” ve “th” olarak söylüyor.

Bunun ardından tarihte bir atlama yaparak rönesansa gidiyoruz. Bu tarihlerde Vigener cipher adında bir şifreleme metodu ortaya çıkıyor. Bu metoda göre, anahtarımız bir kelime. Aslında mantık çok basit ve güzel. Bir kelime seçiyoruz, mesela bu kelime “CRYPTO” olsun. Ardından bu kelimenin altına şifrelemek istediğimiz yazıyı yazıyoruz. Yazının üzerine, her bir harfe bir harf gelecek şekilde anahtar kelimemizi CRYPTOCRYPTOCRYPTO… şeklinde döşüyoruz. Burdaki mantık, harfleri değerleri 1-26 arasında değişen şekillerde (A=1, B=2, … , Z=26) toplamak ve mod(26) işlemiyle çıkan sonucu yine aynı harf-sayı kodlamasına dayanarak harflere çevirmek. Örneğin WHATANICEDAYTODAY cümleciği CRYPTO anahtar kelimesiyle ZZZJUCLUDTUNWGCQS gibi bir sonuç veriyor. Peki bunu kırmak için nasıl bir yöntem lazım? Açıkçası Dan Boneh bunu anlattı, fakat iki üç kez dinlememe rağmen tam anlayamadığımı söylemeliyim. Anlarsam bir update yaparım ilerde. 🙂 Boneh’nin bahsettiğine göre mod(26)’ya göre toplama yapmak çok parlak bir fikir ancak Vigener bunu zayıf bir şekilde uygulayabilmiş. Bahsettiğine göre dersin ilerleyen zamanlarında daha iyi bir uygulamasını gösterecekmiş.

Ve ufaktan 19. ve 20. yüzyıla geliyoruz. Sırada rotor makineleri var. Bu makineler artık mekanik bir şekilde işi otomatize ediyor. Single rotor olarak da adlandırılan Hebern machine, yazılan her harften sonra içerdeki key space’i bir yana kaydırıyor. Yani diyelim ki key space şu şekilde: A->K, B->U, C->P. Üç defa C harfine basacak olursak, encrypted hali PUK oluyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanların kullandığı Enigma bu rotor makinelerine bir örnek. Enigma 3 ila 5 rotor kullanıyor. Bletchley Park’taki İngiliz kriptografların Enigma’yı kırması sonucu Almanların bilgileri deşifre oluyor.

20. yüzyıl ile birlikte artık mekanik yerini dijitale bırakıyor ve ABD’nin bu konuda bir standart istemesi sonucu IBM 1974 yılında Data Encryption Standard (DES) ile geliyor. Tabii ki artık DES de günümüzde kullanılmamalı, çünkü günümüzün güçlü bilgisayarları brute force ile bu kodları rahatça kırabiliyor, diyerekten tarih kısmını da kısaca bitirmiş oluyoruz.

Introduction to Data Science

Bugün Coursera üzerinde University of Washington’dan Bill Howe’un verdiği Introduction to Data Science dersini almaya başladım. Big Data ve bu datanın işlenebilirliğine çok uzun zamandır, daha Big Data kavramını duymadığım zamanlardan beri büyük bir ilgi duyuyorum. Bu ders de klasik Relational Algebra’dan başlıyor ve Big Data’dan, şu sıralar oldukça ilgili olduğum NoSQL veritabanlarından, MapReduce’den, Declarative Languages’den vs. devam ederek gidiyor. Bill Howe, öğrencileri derse ısındırmak için güzel bir giriş yapmış ve ben de bu girişte yer alan ve Data Science ile alakalı bilgileri buraya yazmak istiyorum.

  • Nate Silver, 2012’de ABD’nin başkanlık seçimi üzerine yaptığı çalışmada elde ettiği sonuçları doğru şekilde değerlendirerek (yanlış anlamadıysam) eyalet bazında tüm sonuçları doğru tahmin etmiş. İnanılmaz!
  • Google’ın insanlık tarihindeki tüm kitapları dijital ortama aktarma niyetinde olduğunu ve bu niyetine büyük bir kaynak ayırdığını biliyoruz. Bunun yanı sıra Google, Ngram Viewer adında bir tool geliştirmiş. Dijitalize ettiği kaynakları gram bazında (1 kelime = 1 gram) ayırıyor ve bu tool ile belirttiğiniz yıllar arasında arama yapmak üzere istediğiniz kelimelerin sıklığını birbirleriyle karşılaştırmalı olarak verebiliyor. Bayıldım desem yeridir. Burdan ulaşabilirsiniz: http://books.google.com/ngrams
  • Google’ın kitapları dijital ortama aktarma niyetinden bahsetmişken, Bill Howe’dan öğrenmediğim bir bilgiyi de paylaşmak isterim. Google orijinli captcha sistemi iki yönlü çalışıyor. Bir yandan hepimizin bilgiği gibi sunucuya gelen isteklerin makineden mi yoksa insandan mı geldiğini anlamakta kullanılıyor. Birçoğumuzun bilmediği ise, Google’ın captcha’yı kullanarak kitapları dijital ortama aktardığı. Captcha her gün milyonlarca insan tarafından kullanılıyor ve siz bilmeden de olsa Google’ın kitapları dijital ortama taşımasına yardımcı oluyorsunuz. Nasıl mı oluyor? Captcha’da her zaman iki kelime bulunur. Bu kelimelerden birisinin textual karşılığı Google’ın veritabanlarında zaten bulunurken, diğeri bulunmuyor. Textual karşılığı bulunan kelime sizin insan olduğunuzu tespit etmekte kullanılırken, diğer kelimeyi de yazarak o kelimeyi Google’ın veritabanına kazandırmış oluyorsunuz. Dahiyane.
  • 1900’den 2000 yılına kadar yayınlanan kitaplar arasında “joy (keyif)” ile “sadness (üzüntü)” kelimeleri taranmış ve “joy – sadness” gibi basit bir cebir işlemine dayalı z-scorelar bulunmuş. Bu grafiği aşağıda veriyorum. Görür görmez tüylerimi ürperttiğini söylemeliyim.joy_sadnessÖzellikle 1940’lı yıllarda yaşanan inanılmaz düşüşü görebiliyoruz. Bu düşüşün İkinci Dünya Savaşı’na denk gelmiş olması rastlantı değil. Diğer yandan, aynı sonucu Birinci Dünya Savaşı’nda göremememiz ise o kadar da ilginç değil. Bu tarama İngilizce yayınlarda yapılmış ve Birinci Dünya Savaşı sırasında İngilizce yayınlar çıkaran milletlerin bu savaştan etkilenmediği ya da bu savaşın çıkarlarına olduğu görülebiliyor. 2000’li yıllarla birlikte “joy” üzerine yine bir artış mevcut. Umalım da böyle devam etsin.
  • Son olarak paylaşacağım bir grafik daha mevcut. Joy ve sadness kelimeleri ile yaptıkları veri eşeleme işleminin aynını “emotional words (duygu içeren kelimeler)” ile de yapmışlar ve aşağıdaki grafiği “emotional words – random words” gibi basit bir cebir işlemine dayandırmışlar.emotion_random1900’lü yıllardan 2000’li yıllara doğru görebildiğimiz üzere genel olarak bir duygu azalması mevcut. Yine İkinci Dünya Savaşı sırasında kırmızı çizgiyle gördüğümüz “fear (korku)” artışı ve diğer tüm duyguları geri planda bırakıp 2000’li yıllara doğru yeniden artışa geçen “fear” üzerine belki düşünülebilir.