Piramitleri Yaratmak

Dr. Yuval Noah Harari’nin verdiği “İnsanlığın Kısa Tarihi” adlı derse devam ediyorum ve “Piramitleri Yaratmak” olarak adlandırdığı bölümü tamamladım. Aldığım notlar aşağıda:

  • M. Ö. 8500’de en büyük yerleşim alanları köylerdi ve sadece yüzlerce insan bir arada yaşıyordu. M. Ö. 3500’de krallıklar ortaya çıkmıştı bile. Bu krallıklar, sayıları yüzbinlere varan insana hükmedebiliyordu. M. Ö. 1000 yılında ise Akdeniz’de Roma İmparatorluğu, Çin’de Hun İmparatorluğu on milyonlarca insanı kontrol etmeye başlamıştı.
  • M. Ö. 1776 yılında, dönemin en büyük imparatorluğu Babil’di. Bu dönemde, Babil Kralı Hammurabi, imparatorluğunun her noktasında adaleti sağlayacak bir kurallar bütünü oluşturdu.
  • Hammurabi kurallarına göre, insanlar sınıflarına göre 3’e (asiller, halk, köleler) ve cinsiyetlerine göre 2’ye (erkek ve kadın) ayrılıyordu. Her sınıf ve cinsiyete ait insanın farklı bir değeri vardı.
  • Hammurabi kurallarına göre, çocuklar birey sayılmıyordu. Çocuklar, ebeveynlerinin mallarıydı.
  • ABD’nin Bağımsızlık Bildirgesi, tüm insanların eşit yaratıldığını savunuyordu. Bu bildirge, insanların yaşamlarını, özgürlüklerini ve mutluluk arayışlarını koruma amacı güdüyordu.
  • Kot pantolonlar, oldukça dayanıklı yapıda oldukları için, eskiden sadece işçi sınıfına ait bir giysiydi. Bugün eşitliğe inandığımız için zenginler de kot pantolon giyiyor. Eskiden farklı sınıfların aynı giysileri giydiğine rastlanmazdı.
  • Günümüzde eşitlik kadar bireyselciliğe de önem veriliyor. İnsanlar çocukluktan itibaren kendi özel alanlarına (örn. ev içinde kendi odalarına) sahip oluyor ve aile fertleri odaya girmek isterlerse çocuklarından izin alıyor. Bu, çocuğun birey olarak yetişmesine ve gerçek değerinin kendi içinden geldiğine inanmasına yardımcı oluyor. Bu nedenle çevredekilerin onun hakkında ne düşündüğü o kadar da önemli olmuyor. Bu durum, orta çağlarda tam tersi yönde sirayet ediyordu. Asil sınıfa ait insanlar dahi, kendi değerlerinin başka insanların onları nasıl gördüğüyle ölçüldüğünü düşünüyordu. Bu nedenle, kendilerine yöneltilen eleştirilere dahi canları pahasına karşı koyuyorlardı.
  • Romantik Tüketicilik: Harari’ye göre, bugün insanların yurtdışında tatil yapmak istemelerinin arkasında romantik tüketicilik fikri yatıyor. Bu fikir, çağımızın en popüler iki fikrinin birleşimi: Romantiklik ve tüketim. Romantiklik, çok kısaca, insanın hayatını olabildiğince farklı tecrübelerle doldurması fikrinden öte geliyor. Tüketim fikrine göre ise, mutlu olmak için olabildiğince farklı şeylere sahip olmak, yeni şeyler satın almak gerekiyor.
  • Nesnel: Herhangi bir kimsenin inancından bağımsız olarak var olan.
  • Öznel: Tek bir kişinin inancına bağlı olarak var olan.
  • İnter-öznel: Birden çok kişinin aynı yöndeki inancına bağlı olarak var olan. Örneğin tanrılar, uluslar, şirketler vs. Bu güruhta bir kişinin inancından vazgeçmesi, bu inter-öznel varlığı yok etmez. Ancak bu inter-öznel varlığa inanan çok sayıda kişi inanmayı bırakır veya hayatını kaybederse, o zaman bu inter-öznel varlık değişir, mutasyona uğrar veya komple yok olur.
  • İnsan beyni, az sayıdaki insandan oluşan grupları yönetmek için yeterliyken, aynı şey şehirleri ya da krallıkları yönetmek için söylenemezdi. İnsan beyninin dışına taşan bir yöntem gerekiyordu. Bu yöntemi ise Sümerliler, yazıyı icat ederek buldu. Yazının icadının arkasındaki sebep, çok sayıdaki matematiksel veriyi kaydetmek ve saklamaktı.
  • Tarihteki bilinen ilk yazı bir muhasebe kaydıdır. Bu kayıtta bir muhasebecinin imzası (ismi) yer almaktadır. Yani tarihe geçmiş ilk isim ne bir kral, ne de bir peygamberdir; bir muhasebecidir.

Taş Devri’nde Günlük Yaşam

Dr. Yuval Noah Harari’nin verdiği “İnsanlığın Kısa Tarihi” adlı derse devam ediyorum ve Taş Devri hakkındaki bölümü tamamladım. Aldığım ilginç notlar aşağıda:

  • Günümüzde obezitenin bu kadar yaygın olmasının sebebi, atalarımızın yaşayış şekilleri. 50 bin yıl önce çölde yürüyen bir kadın, meyve dolu bir ağaçla karşılaşsaydı, tüm meyveleri yemeye çalışırdı. Bunun nedeni, az yiyip ertesi gün geri döndüğünde meyveleri bulamama ihtimaliydi.
  • 50 bin yıl önce insanların çekirdek aileleri yoktu. Dolayısıyla tek eşlilik bulunmuyordu. Bir erkek veya bir kadın, birden çok insanla aynı anda ya da farklı zamanlarda ilişkiye girebiliyordu. Evlilik konsepti bulunmuyordu.
  • Yine de bu insanlar küçük komünlerin içinde yaşıyorlardı ve komündeki herkes birbirini çok iyi tanıyordu. Seks hayatları tek gecelik ilişkilerden oluşmuyordu; bunun yerine çok iyi tanıdıkları biriyle olan ilişkilerini bırakıp yine çok iyi tanıdıkları başka biriyle ilişkiye giriyorlardı.
  • Bu nedenle ebeveynlik de oldukça farklıydı. Çocuklar çiftler tarafından değil, tüm komün tarafından yetiştiriliyordu. Çocuk en çok annesine yakındı. Babalık kavramı bulunmuyordu. Kollektif babalık vardı; çünkü çocuğun kimden olduğu bilinmiyordu.
  • Çocuğun, spermin kadın rahmine düşmesiyle oluştuğu biliniyordu ama birden çok kişinin dölünün aynı çocukta olabileceği düşünülüyordu. Bu nedenle hamile kadınlar bolca seks yaparak, erkeklerin en iyi yönlerini çocuğa geçirmeye çalışıyorlardı.
  • Eğer bu teoriler doğruysa, bugün yaşadığımız romantik ve ailevi sorunların kaynağı da atalarımız. Çünkü birden çok insanla ilişkiye girmeye programlanmışız ama bugün tek eşli olup çekirdek aile kurmaya zorlanıyoruz.
  • Köpekler, Homo Sapiens’in evcilleştirdiği ilk hayvan. Yaklaşık 15 bin yıl önce, tarımsal devrim yaşanmadan önce başlamış. Köpekler de, insanlar gibi gömülüyordu.
  • Köpekler avlanmada, kavgada ve alarm sistemi olarak kullanılıyordu. Havlayan köpek iyiydi. Köpekler de insanlarla birlikte evrildi ve iki cins, birbirini daha iyi anlayacak şekilde gelişti.
  • İnsan grupları arasında dayanışma da oluyordu, düşmanlık da. Çevredeki kaynakları tüketme konusunda savaşırlarken, ortak ava çıktıkları da oluyordu. Gruplar arasında üye alışverişi yapılıyordu ve yılın belli zamanlarında topluca dini vs. festival kutlamaları yapıyorlardı.
  • Yemek arayışı, grupları sürekli yer değiştirmeye zorluyordu. Yalnızca su kenarında kalıcı kamplar kuruyorlardı. Bunun sebebi de denizin bolca yiyecek sunabilmesiydi.
  • Kalori açısından insanlar avcıdan çok toplayıcıydı.
  • O günlerin insanlarının çoğu, bugünün maratoncuları gibi atletikti; çünkü hayatta kalmak için sürekli ağaca tırmanmaları, kaplanlardan kaçmaları, iyi koşmaları vs. gerekiyordu.
  • O zamanın insanları, bireysel olarak bizden çok daha fazla bilgiye ve teknik yetkinliklere sahipti; çünkü her şeyi kendileri yapmak zorundaydı. Yiyecekleri yemeği kendileri bulmalı, giyecekleri ayakkabıyı kendileri yapmalıydı. O zamandan bugüne, Homo Sapiens’in beyni de gittikçe küçüldü.
  • Hayatları bizden daha iyiydi. En iyi durumdaki ülkelerde çalışan insanlar haftada 40-45 saat çalışıyorlar ama o zamanlar insanlar 35-45 saat arası çalışıyorlardı. Hayatları daha basitti, ev işleri yoktu, ödeyecek faturaları yoktu.
  • Bizden çok daha iyi besleniyorlardı. Avcı / toplayıcılar bizden daha uzun ve sağlıklılardı; çünkü diyetlerindeki yiyecekler çok çeşitliydi. Ortalama 30-40 yıl yaşıyorlardı ama bu süre 200 yıl öncesine kadar da aynıydı. Ayrıca, 30-40 yıllık süre aslında istatistiksel bir yanlış yönlendirme içeriyor. Çocuklarda ölüm oranı çok yüksek olduğu için, genel ortalama da düşük çıkıyor. 15-20 yaşına kadar gelebilen çocukların ortanı yaklaşık 1/4’tü ama bu yaşa kadar gelebilenlerin 60-80 yıl arası yaşama olasılığı oldukça yüksekti.
  • Enfeksiyonlardan bize göre daha az etkileniyorlardı. Bunun sebebi ise, bizi etkileyen enfeksiyonların genelde evcilleştirilmiş hayvanlardan çıkmasıdır. Bir diğer sebebi ise insanların küçük gruplar halinde yaşamalarıydı. Böyle ortamlar da enfeksiyonlar için çok da ideal ortamlar değil.
  • Taş Devri insanları animistik düşünceye sahiplerdi. Tepedeki bir kaya canlı olabilirdi, mutlu ya da üzgün olabilirdi. Bu kayayla anlaşmalar bile yapabilirlerdi. Onlara göre her şeyin bir ruhu vardı, her şey yaşıyordu ve onlarla iletişim kurulabilirdi.
  • Ruhani iletişimlerini çevrelerindeki nesnelerle kuruyorlardı. Büyük tanrıları yoktu. Herhangi bir hayvan ya da bir nesneden kendilerini üstün görmezlerdi. Her şey onlar için kendileriyle aynı seviyedeydi. Ortak noktaları, dünyayı paylaşmalarıydı.
%d bloggers like this: